0
Tổng thống Mỹ Donald Trump (phải) bắt tay Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình khi rời khu vườn Trung Nam Hải ở Bắc Kinh, Trung Quốc, sau chuyến thăm ngày 15/5./Reuters·Yonhap

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình sẽ có chuyến thăm cấp nhà nước tới Mỹ từ ngày 23 đến 25 (giờ địa phương) theo lời mời của Tổng thống Mỹ Donald Trump, Bộ Ngoại giao Trung Quốc công bố ngày 21.

Tổng thống Trump sẽ trực tiếp đón Chủ tịch Tập Cận Bình tại Căn cứ Liên hợp Andrews ở bang Maryland vào ngày 23. Ngày 24, lễ đón cấp nhà nước và hội đàm thượng đỉnh sẽ được tổ chức tại Nhà Trắng. Hai nhà lãnh đạo dự kiến thảo luận về việc gia hạn thỏa thuận đình chiến thương mại hết hạn vào ngày 10/11, cùng các vấn đề về đất hiếm, trí tuệ nhân tạo (AI), Đài Loan và Iran.

Chuyến thăm lần này diễn ra hơn 4 tháng sau chuyến thăm Bắc Kinh của Tổng thống Trump hồi tháng 5, đánh dấu chuyến thăm lẫn nhau giữa hai nhà lãnh đạo. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Quách Gia Côn gọi việc hai nhà lãnh đạo thăm lẫn nhau trong vòng nửa năm là "cột mốc lịch sử", đồng thời cho biết hai bên sẽ mở rộng đối thoại và hợp tác, cũng như quản lý những bất đồng.

◇ Ông Trump trực tiếp đón ông Tập tại Căn cứ Liên hợp Andrews… 1 máy bay B-2 và 4 máy bay F-22 bay chào mừng

Tổng thống Trump sẽ trực tiếp đón Chủ tịch Tập Cận Bình cùng phu nhân Bành Lệ Viện tại Căn cứ Liên hợp Andrews gần Washington D.C. vào ngày 23. Việc tổng thống Mỹ trực tiếp đón một nguyên thủ nước ngoài tại sân bay là điều hiếm thấy. Sau đó, ngày 24, Nhà Trắng sẽ tổ chức lễ đón cấp nhà nước với sự tham gia của 479 quân nhân đại diện cho tất cả các quân chủng của quân đội Mỹ. Sau màn duyệt đội danh dự và ban nhạc quân đội của lục quân và thủy quân lục chiến, một máy bay ném bom chiến lược B-2 Spirit và 4 tiêm kích F-22 Raptor sẽ thực hiện chuyến bay chào mừng. Nhà Trắng cho biết đây là lần đầu tiên sau hơn 10 năm vợ chồng Chủ tịch Tập Cận Bình tới thăm Nhà Trắng.

Sau lễ đón sẽ là cuộc hội đàm thượng đỉnh và các chương trình dành cho phu nhân hai nhà lãnh đạo. Đệ nhất phu nhân Melania Trump và bà Bành Lệ Viện sẽ tới thăm Bảo tàng Nghệ thuật châu Á Quốc gia Smithsonian. Tối cùng ngày, Nhà Trắng sẽ tổ chức quốc yến tại Phòng Đông. Theo Reuters, nhà sáng lập Amazon Jeff Bezos, CEO Alphabet Sundar Pichai, CEO OpenAI Sam Altman, CEO Apple Tim Cook, CEO Tesla Elon Musk, CEO Nvidia Jensen Huang và CEO Dell Technologies Michael Dell dự kiến sẽ tham dự. Ngày 25, hai cặp vợ chồng lãnh đạo sẽ dùng trà tại Phòng Đỏ của Nhà Trắng, sau đó tới Cơ quan Lưu trữ Quốc gia để xem các tài liệu liên quan đến quan hệ Mỹ - Trung.

Phía Chủ tịch Tập Cận Bình cũng có khả năng đưa các nhân vật trong giới kinh tế đi cùng. Reuters đưa tin ngày 18 rằng lãnh đạo các doanh nghiệp như BYD, CATL, Xiaomi, Gotion High-tech và Ngân hàng Trung Quốc nằm trong danh sách ứng viên của đoàn đại biểu kinh tế, song danh sách cuối cùng chưa được xác định. Những người này được dự kiến tham dự quốc yến tại Nhà Trắng, trong đó một số doanh nghiệp đang nằm trong diện bị Mỹ áp dụng các biện pháp trừng phạt hoặc hạn chế.

◇ Mỹ - Trung thảo luận gia hạn đình chiến thương mại đến ngày 10/11… Mỹ bị hạn chế gây sức ép cứng rắn với Trung Quốc do Bắc Kinh kiểm soát đất hiếm

Sau những nghi thức ngoại giao hoành tráng, vấn đề kinh tế lớn nhất tại hội đàm thượng đỉnh là việc có gia hạn thỏa thuận đình chiến thương mại Mỹ - Trung đạt được tại cuộc gặp thượng đỉnh ngày 30/10 năm ngoái ở Busan hay không. Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent và Phó Thủ tướng Quốc vụ viện Trung Quốc Hà Lập Phong đã thảo luận vấn đề này tại New York ngày 20, nhưng chưa cho biết liệu hai bên có đạt được thỏa thuận gia hạn hay không. Reuters đưa tin Nhà Trắng cũng đang hạ thấp kỳ vọng về một thỏa thuận lớn tại cuộc gặp thượng đỉnh, trong khi vấn đề cốt lõi là liệu hai nhà lãnh đạo có gia hạn thỏa thuận đình chiến hết hạn vào ngày 10/11 hay không.

Môi trường đàm phán hiện đã khác so với năm ngoái. Thặng dư thương mại toàn cầu của Trung Quốc được dự báo sẽ vượt 1.000 tỷ USD (1.375,2 nghìn tỷ won) trong năm thứ hai liên tiếp. Trong số khoảng 6.500 mặt hàng Trung Quốc xuất khẩu sang Mỹ trong năm nay, hơn một nửa có kim ngạch xuất khẩu tăng so với năm 2025. Reuters dẫn lời các nhà kinh tế cho biết họ bắt đầu gọi sự mở rộng xuất khẩu của Trung Quốc là "China Shock 2.0".

Đặc biệt, đất hiếm là đòn bẩy quan trọng của Trung Quốc. Theo công ty tư vấn AlixPartners, Trung Quốc kiểm soát tới 70% hoạt động khai thác đất hiếm trên toàn cầu, 85% năng lực tinh luyện và khoảng 90% sản lượng hợp kim kim loại đất hiếm và nam châm. Reuters phân tích rằng khả năng kiểm soát đất hiếm của Trung Quốc đang hạn chế những đe dọa của chính quyền Trump về thuế quan cao và cấm xuất khẩu công nghệ, khiến lập trường của Mỹ đối với Trung Quốc trước thềm cuộc gặp thượng đỉnh trở nên ít cứng rắn hơn trước.

Bên cạnh đình chiến thương mại, mở rộng đầu tư giữa hai nước cũng nằm trong chương trình nghị sự. Theo Axios, hai nhà lãnh đạo đã thành lập Hội đồng Đầu tư Mỹ - Trung (U.S.-China Board of Investment) vào tháng 5 để xử lý các vấn đề đầu tư. Tuy nhiên, ngành công nghiệp ô tô Mỹ phản đối khả năng các hãng xe Trung Quốc sản xuất và đầu tư tại Mỹ, trong khi một quan chức Nhà Trắng cho biết các hạn chế an ninh quốc gia hiện hành đối với đầu tư của Trung Quốc vẫn được duy trì.

Các quan chức hai nước cũng đang cụ thể hóa một khuôn khổ tham vấn thương mại riêng. Theo AP, Bộ trưởng Bessent và Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer đã thống nhất với Phó Thủ tướng Hà Lập Phong về việc đưa Ủy ban Thương mại được hai nhà lãnh đạo thảo luận hồi tháng 5 vào hoạt động thực tế. Đại diện Greer cho biết các mặt hàng không nhạy cảm có thể được xem xét giảm thuế gồm hàng tiêu dùng, nông sản, sản phẩm năng lượng và thiết bị y tế.

◇ Mỹ - Trung nhất trí đối thoại chính thức về AI và đường dây liên lạc khi xảy ra sự cố… sẽ tiếp tục đàm phán tại Thâm Quyến sau 2 tháng

Cùng với các vấn đề kinh tế, an toàn AI đang nổi lên như một nội dung hợp tác mới. Bộ trưởng Bessent cho biết trong cuộc phỏng vấn với CNBC ngày 21 rằng ông đã chính thức hóa "đối thoại AI Mỹ - Trung" với Phó Thủ tướng Hà Lập Phong và hai bên sẽ gặp lại nhau tại Thâm Quyến, Trung Quốc, sau khoảng hai tháng. Reuters đưa tin hai bên đã nhất trí thiết lập cơ chế đối thoại chính thức, trong đó có "đường dây liên lạc khi xảy ra sự cố" (incident line) để trao đổi thông tin khi xảy ra sự cố an toàn AI.

AP đưa tin Mỹ đã đề xuất với Trung Quốc một "cơ chế thông báo" (notification mechanism), theo đó hai nước sẽ thông báo cho nhau khi xảy ra sự cố AI có thể ảnh hưởng đến an ninh quốc gia. Hai bên dự kiến xác định những rủi ro chung như tác nhân AI không thể kiểm soát, các chủ thể phi nhà nước và mối đe dọa mạng, đồng thời thảo luận về quy trình ứng phó. Theo Axios, việc Mỹ kiểm soát xuất khẩu chất bán dẫn tiên tiến và thiết bị sản xuất sang Trung Quốc không nằm trong nội dung của cuộc tham vấn AI lần này.

Bộ trưởng Bessent cũng nhấn mạnh trách nhiệm của các nhà phát triển AI. Ông đề cập đến vụ tấn công mạng nhằm vào tác nhân AI của nền tảng AI mã nguồn mở Hugging Face và cho rằng các nhà phát triển phải chịu trách nhiệm về hành vi của mô hình do mình phát triển. AP dẫn lời các chuyên gia cho biết các công ty AI Trung Quốc đang thu hẹp khoảng cách công nghệ với các doanh nghiệp Mỹ dù phải chịu các biện pháp kiểm soát xuất khẩu của Mỹ, với DeepSeek là một ví dụ, song phạm vi hợp tác về an toàn AI bị hạn chế do cạnh tranh công nghệ giữa hai nước.

◇ Ông Trump dùng gói vũ khí trị giá 14 tỷ USD cho Đài Loan làm "quân bài đàm phán"… lệnh trừng phạt Iran cũng là biến số

Trong khi các cuộc tham vấn về thương mại và công nghệ đang diễn ra, vấn đề Đài Loan là nội dung an ninh nhạy cảm nhất. Tổng thống Trump cho biết tại cuộc gặp ở Bắc Kinh hồi tháng 5, Chủ tịch Tập Cận Bình nhiều lần đặt câu hỏi về việc Mỹ bán vũ khí cho Đài Loan và cam kết bảo vệ Đài Loan. Tổng thống Trump gọi gói vũ khí trị giá 14 tỷ USD (19.252,8 tỷ won) dành cho Đài Loan là "quân bài đàm phán" (negotiating chip) với Trung Quốc. Reuters đưa tin một số quan chức Đài Loan và Nhật Bản lo ngại Tổng thống Trump có thể gắn vấn đề Đài Loan với những kết quả kinh tế như mua máy bay Boeing, nông sản hoặc ngăn chặn nguồn tiền chất fentanyl.

Đối với vấn đề Iran, thái độ của Trung Quốc dường như có những điểm trái chiều. Bộ trưởng Bessent cho biết các cơ quan tài chính Trung Quốc đang tích cực tham gia vào việc thực thi các lệnh trừng phạt của Mỹ đối với Iran. Ông nói rằng đang có những cuộc thảo luận tích cực với Thống đốc Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc Phan Công Thắng và những người khác.

Bộ trưởng Bessent cảnh báo rằng từ ngày 23, các doanh nghiệp cung cấp nhiên liệu, dịch vụ hạ cánh và bán vé cho các hãng hàng không Iran có thể bị loại khỏi hệ thống thanh toán bằng USD. Ông cho rằng điều này sẽ khiến hoạt động bay quốc tế của các hãng hàng không Iran gần như bị đình chỉ.

Tuy nhiên, khó có thể nói Trung Quốc hoàn toàn hợp tác với sức ép của Mỹ đối với Iran. Reuters đưa tin Iran đã mua hàng hóa do Trung Quốc sản xuất trị giá hàng tỷ USD thông qua một hệ thống né tránh lệnh trừng phạt, đồng thời Chủ tịch Tập Cận Bình cũng chưa thể hiện rõ ý chí gây sức ép buộc Iran chấm dứt chiến tranh.

Bộ Ngoại giao Trung Quốc cho biết không biết về hệ thống né tránh lệnh trừng phạt nói trên. Axios cũng đưa tin Mỹ đã áp đặt lệnh trừng phạt đối với các doanh nghiệp Trung Quốc và các nhà máy lọc dầu quy mô nhỏ, nhưng vẫn chưa áp dụng biện pháp mạnh nhất đối với các ngân hàng lớn của Trung Quốc.

Reuters dẫn lời các chuyên gia cho rằng cả hai nhà lãnh đạo đều có lợi ích trong việc ổn định quan hệ để tập trung vào những vấn đề cấp bách hơn của mỗi bên.

Theo đó, tại cuộc hội đàm ngày 24, thay vì một thỏa thuận toàn diện, những vấn đề được theo dõi sát nhất dự kiến sẽ là khả năng gia hạn đình chiến thương mại, ổn định nguồn cung đất hiếm và việc xây dựng cơ chế quản lý khủng hoảng AI.

Phóng viên thường trú tại Washington Ha Man-ju