Chính phủ cho rằng tình trạng cá diếc và các loài cá khác chết hàng loạt tại thượng nguồn hồ Soyang là do tác động tổng hợp của nhiều yếu tố gây căng thẳng, trong đó chủ yếu là tình trạng thiếu oxy (hypoxia) ở tầng nước sâu của hồ và sự suy giảm khả năng miễn dịch trong mùa sinh sản.

Ngày 9, Bộ Khí hậu, Năng lượng và Môi trường Hàn Quốc công bố kết quả điều tra chi tiết do Viện Nghiên cứu Môi trường Quốc gia chủ trì thực hiện về hiện tượng cá diếc và các loài cá khác chết hàng loạt tại hồ Soyang, được ghi nhận từ cuối tháng 3 năm nay. Kết quả điều tra cho thấy nguyên nhân trực tiếp là tình trạng thiếu oxy ở đáy hồ và tầng nước sâu.

Theo kết quả công bố, trong quá trình các chất hữu cơ tích tụ dưới đáy hồ bị phân hủy, oxy bị tiêu thụ. Tại một số điểm khảo sát, đã xác nhận tình trạng thiếu oxy nghiêm trọng ở tầng nước sâu, tức nồng độ oxy hòa tan dưới 2 mg/L. Ngoài ra, vào mùa xuân năm nay, mực nước cao, nhiệt độ tăng và lượng mưa ít đã khiến hiện tượng phân tầng nước – khi tầng nước mặt và tầng nước sâu không hòa trộn tốt với nhau – trở nên nghiêm trọng hơn, khiến tình trạng thiếu oxy ở tầng sâu không được cải thiện mà còn trầm trọng thêm. Đối với khí hydro sulfua trong nước lỗ rỗng giữa các lớp trầm tích đáy hồ, chỉ ghi nhận ở mức rất thấp (0,003~0,022 mg/L).

Trưởng bộ phận Nghiên cứu Môi trường Nước thuộc Viện Nghiên cứu Môi trường Quốc gia Kim Kyung-hyun cho biết: “Kết quả điều tra này đã được đối chiếu chéo bởi ba đơn vị gồm Đại học Hanyang, Đại học Quốc gia Seoul và Viện Khoa học và Công nghệ Biển Hàn Quốc, cho thấy sự nhất quán. Nếu nồng độ hydro sulfua cao, khả năng cá con non sẽ chết trước tiên là rất lớn”.

◇ Ngư dân nghi ngờ thời điểm và kết quả điều tra… Đặt ra khả năng ảnh hưởng từ nước ngầm ô nhiễm

Trong công bố ngày hôm đó, chính phủ xác định nguyên nhân gây thiếu oxy ở tầng sâu là do chất hữu cơ từ thượng nguồn chảy vào hồ. Tuy nhiên, báo cáo không đưa ra số liệu định lượng về việc chất hữu cơ và các chất dinh dưỡng tích tụ ở tầng sâu thông qua con đường nào trong số dòng chảy bề mặt, nước ngầm hay quá trình tái giải phóng từ trầm tích đáy hồ. Đồng thời, cuộc điều tra lần này cũng không thực hiện nghiên cứu riêng về khả năng tương tác giữa nước mặt và nước ngầm làm gia tăng ô nhiễm ở đáy hồ.

Một số ý kiến cho rằng nguyên nhân gây cá chết có thể là nước ngầm bị ô nhiễm. Theo kết quả kiểm tra chất lượng nước ngầm tại 18 thành phố và huyện trong tỉnh do Viện Nghiên cứu Y tế và Môi trường thực hiện trong đợt kiểm toán hành chính của Hội đồng tỉnh Gangwon năm ngoái, tỷ lệ mẫu không đạt tiêu chuẩn tại huyện Inje lên tới 40% (12 trường hợp). Đặc biệt, có nhận định cho rằng chênh lệch cột nước giữa mực nước ngầm tại điểm Inje Nam-myeon (vùng phù sa) và đập Soyang có thể tạo điều kiện cho nước ngầm chảy vào hồ.

Theo mạng lưới quan trắc quốc gia, vào cuối tháng 3 năm nay – thời điểm xảy ra hiện tượng cá chết – mực nước ngầm tại điểm quan trắc “Inje Nam-myeon (vùng phù sa)” ở làng Sinnam-ri, huyện Inje ở mức khoảng 190 el.m, tạo ra chênh lệch cột nước khoảng 11 m so với đập Soyang, nơi được duy trì ở mức 180 el.m trong cùng thời kỳ. Chênh lệch cột nước này có thể đóng vai trò là động lực khiến nước ngầm thoát lên đáy hồ.

Liên quan đến vấn đề này, đại diện Viện Nghiên cứu Môi trường Quốc gia cho biết: “Tại 5 điểm khảo sát tập trung quanh khu vực xảy ra hiện tượng cá chết, các chỉ số nitơ – dấu hiệu của sự thoát lên của nước ngầm – không xuất hiện đáng kể trong nước tầng sâu và nước lỗ rỗng. Vì vậy, khả năng ô nhiễm thông qua nước ngầm được xếp ở mức ưu tiên thấp hơn. Đồng thời, trong thời gian điều tra chỉ kéo dài hai tuần, rất khó thực hiện các phân tích mất nhiều thời gian như phân tích đồng vị.”

Trong khi đó, giới ngư dân khu vực Nam-myeon, huyện Inje và hồ Soyang đã ra tuyên bố phản đối kết luận nguyên nhân do chính phủ công bố. Họ cho rằng kết quả này khác với kết quả khảo sát thuê ngoài do chính ngư dân thực hiện, trong đó phát hiện khí hydro sulfua từ trầm tích đáy hồ. Họ cũng khẳng định kết quả kiểm tra xác cá của Cơ quan Quản lý Bệnh thủy sản cho thấy rõ dấu hiệu điển hình của tình trạng ngạt thở do chất độc, nhưng điều này đã bị xem nhẹ trong báo cáo.

Đặc biệt, ngư dân chỉ trích việc cuộc điều tra được tiến hành quá lâu sau thời điểm xảy ra hiện tượng cá chết. Họ cho rằng việc khảo sát được thực hiện sau khi đập đã xả nước.

Ngư dân cho biết: “Từ giữa tháng 4, khi hiện tượng cá chết hàng loạt được biết đến, mực nước đã bắt đầu được hạ xuống nhanh chóng một cách bất thường. Đến ngày Bộ trưởng Bộ Khí hậu đến hiện trường (15/5), mực nước đã được điều chỉnh xuống mức tối thiểu trong quản lý là 178 m. Việc tiến hành điều tra hiện trường vào thời điểm hiện tượng cá chết hầu như không còn diễn ra chẳng khác nào kiểm tra một hiện trường khác chứ không phải hiện trường xảy ra sự cố”.

Lee Jeong-yeon