1

Không giống Hàn Quốc, nơi thời hạn tạm giam ở giai đoạn xét xử sơ thẩm được giới hạn tối đa 6 tháng, nhiều quốc gia lớn trên thế giới hoặc không áp dụng giới hạn cố định, hoặc linh hoạt điều chỉnh thời gian tạm giam tùy theo tính chất vụ án và mức độ cần thiết. Trong bối cảnh các vụ tội phạm cổ cồn trắng (white-collar crime) thường đòi hỏi quá trình xét xử kéo dài, ngày càng có nhiều ý kiến cho rằng Hàn Quốc cần sửa đổi quy định hiện hành.

Theo Bộ luật Tố tụng Hình sự Hàn Quốc, thời hạn tạm giam ở cấp sơ thẩm là 2 tháng, có thể gia hạn thêm hai lần, mỗi lần 2 tháng, tức tối đa 6 tháng.

Tuy nhiên, đối với các vụ án tài chính, chứng khoán, tham ô hoặc lạm dụng tín nhiệm quy mô lớn, việc hoàn tất xét xử trong vòng 6 tháng gần như không khả thi do hồ sơ đồ sộ và các vấn đề pháp lý phức tạp hơn nhiều so với các vụ án hình sự thông thường.

Trên thực tế, một số bị cáo trong các vụ án kinh tế đã lợi dụng quy định này bằng cách liên tục thay đổi luật sư, đề nghị triệu tập số lượng lớn nhân chứng nhằm kéo dài quá trình xét xử. Khi thời hạn tạm giam sắp hết, họ nộp đơn xin bảo lãnh để được trả tự do.

Để ngăn tình trạng này, Viện Kiểm sát Hàn Quốc hiện phải sử dụng biện pháp gọi là "chia nhỏ cáo trạng", tức xin lệnh tạm giam bổ sung đối với các hành vi phạm tội không nằm trong lệnh bắt giữ ban đầu.

Trong cuộc phân tích toàn bộ các vụ được chấp thuận bảo lãnh (không bao gồm trường hợp tòa chủ động quyết định) tại Tòa án Trung tâm Seoul và các tòa án khu vực Đông, Tây, Nam, Bắc Seoul trong năm 2024, do báo chí thực hiện cùng văn phòng Chủ tịch Ủy ban Tư pháp và Pháp luật Quốc hội Seo Young-kyo vào tháng 5 vừa qua, kết quả cho thấy hơn một nửa số trường hợp được bảo lãnh thuộc nhóm tội phạm cổ cồn trắng, bao gồm lừa đảo, vi phạm Luật Thị trường vốn và vi phạm Luật Trừng phạt tăng nặng đối với tội phạm kinh tế.

Điều này làm dấy lên ý kiến cho rằng cần xem xét lại toàn bộ cơ chế giới hạn thời gian tạm giam hiện nay.

Theo báo cáo "Nghiên cứu về thời hạn tạm giam của tòa án" do Viện Nghiên cứu Chính sách Tư pháp Hàn Quốc công bố năm 2023, Mỹ không quy định giới hạn thời gian tạm giam bằng luật trong giai đoạn điều tra hoặc xét xử.

Tại Anh, thời gian tạm giữ trước khi truy tố tối đa là 4 ngày, còn thời gian giam giữ trước khi mở phiên tòa được quy định từ 56 đến 112 ngày tùy theo loại tội phạm.

Đức, quốc gia có hệ thống pháp luật ảnh hưởng lớn đến Hàn Quốc, cũng không quy định thời hạn tạm giam chung. Chỉ riêng các trường hợp có nguy cơ tái phạm mới bị giới hạn tối đa 1 năm. Nếu muốn tiếp tục tạm giam quá 6 tháng, tòa án phải định kỳ 3 tháng một lần xin phê chuẩn đặc biệt từ tòa án cấp cao cho đến trước khi phiên tòa bắt đầu.

Nhật Bản quy định thời hạn tạm giam sau khi truy tố là 2 tháng, nhưng đối với các vụ án nghiêm trọng có thể gia hạn từng tháng.

Ngay cả ngành tư pháp Hàn Quốc cũng thừa nhận những bất cập của quy định hiện hành. Trả lời câu hỏi của báo chí trước đây, Cơ quan Quản lý Hành chính Tòa án thuộc Tòa án Tối cao cho biết, trong bối cảnh nguyên tắc xét xử công khai và tranh tụng trực tiếp ngày càng được tăng cường, đồng thời các vụ án hình sự trở nên phức tạp hơn, giới hạn thời gian tạm giam hiện nay có thể trở thành rào cản đối với việc xét xử đầy đủ trong một số vụ án.

Năm ngoái, sau khi xuất hiện lo ngại các bị cáo trong vụ án liên quan đến sự kiện thiết quân luật khẩn cấp ngày 3/12 có thể được trả tự do vì hết thời hạn tạm giam, Quốc hội Hàn Quốc đã trình một số dự luật sửa đổi Bộ luật Tố tụng Hình sự nhằm kéo dài thời gian tạm giam đối với bị cáo.

Tuy nhiên, cho đến nay, tất cả các dự luật này vẫn đang được lưu tại Ủy ban Tư pháp và Pháp luật Quốc hội và chưa được thông qua.

Theo Son Seung-hyun