 | | 1 | |
Đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI) và xuất khẩu điện tử bùng nổ đang trở thành động lực thúc đẩy kinh tế Đông Nam Á, nhưng tốc độ tăng trưởng giữa các quốc gia có sự chênh lệch đáng kể. Việt Nam được dự báo tăng trưởng ở mức 8% trong năm nay, trong khi Thái Lan chỉ đạt khoảng 2% trong năm. Việc bùng nổ xuất khẩu có chuyển hóa thành việc làm và thu nhập trong nước hay không, cũng như sức tiêu dùng và đầu tư nội địa có đủ hỗ trợ tăng trưởng hay không, được xem là những yếu tố quyết định khoảng cách này.
Theo Báo cáo Triển vọng kinh tế thế giới (WEO) do Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) công bố tháng trước, dự báo tăng trưởng năm nay của Việt Nam là 8,4%, Malaysia 5,2%, Indonesia 5,1% và Thái Lan 2,1%. Chênh lệch tăng trưởng giữa Việt Nam và Thái Lan lên tới 6,3 điểm phần trăm. IMF dự báo nhiều quốc gia Đông Nam Á sẽ hưởng lợi từ các hoạt động liên quan đến trung tâm dữ liệu và đà tăng trưởng của ngành công nghệ toàn cầu.
◇ Xuất khẩu tăng nhưng linh kiện vẫn phải nhập khẩu, giá trị giữ lại trong nước còn hạn chế
Theo Ngân hàng Trung ương Thái Lan, xuất khẩu điện tử trong tháng 9 tăng 77,3% so với cùng kỳ năm ngoái. Tuy nhiên, giá trị thực sự giữ lại trong nước không lớn. Biên bản cuộc họp chính sách tiền tệ được ngân hàng công bố ngày 11 cho biết, trong giai đoạn từ tháng 1 đến tháng 8 năm nay, tỷ lệ phụ thuộc vào nhập khẩu trong hoạt động xuất khẩu liên quan đến AI của nhóm 1% doanh nghiệp xuất khẩu hàng đầu đạt 68%. Điều này có nghĩa là dù kim ngạch xuất khẩu tăng mạnh, sau khi trừ chi phí nguyên liệu và linh kiện nhập khẩu, phần lợi nhuận và tiền lương còn lại cho doanh nghiệp và người lao động Thái Lan sẽ bị thu hẹp.
Tình hình tại các trung tâm dữ liệu cũng tương tự. Các dự án này đòi hỏi vốn đầu tư lớn để xây dựng nhưng lại cần ít nhân lực trong quá trình vận hành, do đó tác động đến việc làm và thu nhập tiền lương còn hạn chế. Ngân hàng Trung ương Thái Lan nhận định lợi ích từ đợt bùng nổ này chủ yếu tập trung vào các ngành sản xuất và dịch vụ liên quan, chưa lan tỏa rộng rãi đến người lao động và hộ gia đình ở những lĩnh vực khác.
Mô hình nhập khẩu linh kiện rồi lắp ráp để xuất khẩu cũng diễn ra tại Việt Nam. Theo Bộ Công Thương Việt Nam, trong 10 tháng đầu năm, xuất khẩu máy tính, sản phẩm điện tử và linh kiện tăng 71%, trong khi nhập khẩu các mặt hàng cùng nhóm cũng tăng 74,4%. Nguyên nhân là Việt Nam vẫn phải nhập khẩu các sản phẩm như chất bán dẫn và bộ nhớ từ nước ngoài để phục vụ sản xuất, lắp ráp.
Một số quốc gia đang tìm cách chuyển dòng vốn đầu tư thành việc làm và thu nhập trong nước. Ngày 10, Chính phủ Thái Lan đã thông qua chủ trương ưu tiên tạo việc làm, đào tạo kỹ năng và sự tham gia của doanh nghiệp nội địa vào chuỗi cung ứng trong quá trình xét duyệt đầu tư trung tâm dữ liệu. Tại Malaysia, Google đang kết nối hơn 80 doanh nghiệp và tổ chức địa phương với các dự án xây dựng, điện lực, logistics và cung cấp suất ăn. Mục tiêu là mở rộng hiệu quả đầu tư không chỉ thông qua việc tạo việc làm trực tiếp tại các cơ sở mà còn lan tỏa đến các doanh nghiệp đối tác.
◇ Việt Nam có thêm động lực từ tiêu dùng và đầu tư công, Thái Lan chịu sức ép nợ hộ gia đình
Khả năng tiêu dùng nội địa hỗ trợ tăng trưởng trong bối cảnh xuất khẩu bùng nổ cũng khác nhau giữa các quốc gia. Việt Nam, Malaysia và Indonesia ghi nhận tiêu dùng tăng, góp phần thúc đẩy kinh tế, trong khi tiêu dùng tại Thái Lan gần như đi ngang.
Theo Cục Thống kê Quốc gia Việt Nam, vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) thực hiện trong 10 tháng đầu năm tăng 13,1% so với cùng kỳ. Đầu tư thực hiện từ ngân sách nhà nước cũng tăng 19,8%, trong khi tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng sau khi loại trừ yếu tố tăng giá tăng 7,7%. Điều này cho thấy bên cạnh xuất khẩu khởi sắc, đầu tư và tiêu dùng cũng đang gia tăng.
Malaysia cũng ghi nhận xuất khẩu và tiêu dùng cùng tăng. Ngân hàng Trung ương Malaysia cho biết trong quý II, nhu cầu AI đã thúc đẩy ngành sản xuất điện và điện tử, trong khi việc mở rộng hoạt động của các trung tâm dữ liệu hỗ trợ ngành công nghệ thông tin và truyền thông. Cùng kỳ, tiêu dùng tăng nhờ thu nhập hộ gia đình cải thiện và các chính sách hỗ trợ. Chỉ số khối lượng bán lẻ tháng 9, phản ánh xu hướng lượng hàng hóa tiêu thụ, tăng 4,2% so với cùng kỳ năm ngoái.
Sức mạnh của thị trường nội địa Indonesia còn nổi bật hơn. Trong quý III, tiêu dùng hộ gia đình và đầu tư lần lượt tăng 5,04% và 6,06% so với cùng kỳ. Chi tiêu của chính phủ cũng tăng, bao gồm tiền lương, phụ cấp công chức và chương trình cung cấp bữa ăn dinh dưỡng miễn phí.
Tuy nhiên, triển vọng duy trì đà tăng trưởng xuất khẩu vẫn còn nhiều biến số. IMF dự báo tăng trưởng của Việt Nam và Malaysia trong năm tới lần lượt đạt 7,5% và 4,6%, thấp hơn năm nay. IMF cảnh báo nếu kỳ vọng về khả năng sinh lời của AI suy giảm, khiến đầu tư giảm, cú sốc có thể lan sang các quốc gia tham gia chuỗi cung ứng sản phẩm công nghệ.
Theo Jung Ri-na
Phóng viên thường trú tại Hà Nội