Ủy viên kiểm toán Yoo Byung-ho, người bị cáo buộc làm lộ bí mật quân sự trong quá trình công bố kết quả kiểm toán, đã trình diện cảnh sát, thu hút sự chú ý về khả năng bị truy tố trong thời gian tới. Nếu việc truy tố một ủy viên kiểm toán, điều gần như chưa từng có tiền lệ trở thành hiện thực, hoạt động của Ủy ban Kiểm toán có thể rơi vào tình trạng đình trệ cho đến hết nhiệm kỳ của ông Yoo vào năm 2028. Trong trường hợp bị truy tố, ông Yoo nhiều khả năng sẽ bị đình chỉ chức vụ cho đến khi có phán quyết cuối cùng. Khi đó, cơ quan nghị quyết cao nhất gồm 7 thành viên của Kiểm toán Nhà nước là “Hội đồng Ủy viên Kiểm toán” sẽ khó tránh khỏi tình trạng khuyết vị trí.

Đội Điều tra Chống tham nhũng thuộc Cơ quan Cảnh sát Thủ đô Seoul ngày 26 đã triệu tập và thẩm vấn ông Yoo trong khoảng 8 giờ. Ông bị nghi ngờ làm rò rỉ tài liệu mật quân sự cấp độ 2 trong quá trình phát hành thông cáo báo chí liên quan đến cuộc “kiểm toán vụ công chức bị bắn chết ở biển Tây” vào tháng 10/2022 và tháng 12/2023, dưới thời Chính phủ Yoon Suk-yeol. Tháng 11 năm ngoái, Tổ công tác (TF) “Đổi mới vận hành” của Kiểm toán Nhà nước đã công bố kết quả điều tra này và tố cáo 7 người, trong đó có ông Yoo và cựu Tổng Kiểm toán Choi Jae-hae, lên cảnh sát.

Vụ công chức bị bắn chết ở biển Tây xảy ra vào tháng 9/2020, khi ông Lee Dae-jun, công chức thuộc Bộ Đại dương và Thủy sản mất tích gần đảo Yeonpyeong, sau đó bị quân đội Triều Tiên bắn chết và thi thể bị thiêu hủy trên biển.

Trong 63 năm lịch sử của Kiểm toán Nhà nước, việc truy tố một ủy viên đương nhiệm gần như chưa có tiền lệ. Hội đồng gồm 7 ủy viên có nhiệm vụ đưa ra kết luận cuối cùng về chính sách kiểm toán, kế hoạch kiểm toán chủ chốt và kết quả kiểm toán. Là một “cơ quan độc lập theo Hiến pháp”, nhiệm kỳ và quyền hạn của các ủy viên được bảo đảm nghiêm ngặt; ngay cả Tổng thống, người có quyền bổ nhiệm cũng không thể tước bỏ chức vụ của họ. Đây là lý do các ủy viên kiểm toán được xem là “một cơ quan hiến định độc lập”.

Tuy nhiên, nếu bị truy tố, ủy viên kiểm toán sẽ bị đình chỉ chức vụ. Điều 15 Luật Kiểm toán Nhà nước quy định: “Khi ủy viên kiểm toán bị đưa ra xét xử hình sự, việc thực thi quyền hạn sẽ bị đình chỉ cho đến khi có quyết định luận tội hoặc bản án có hiệu lực pháp luật”. “Bị đưa ra xét xử” có nghĩa là vụ việc đã trở thành đối tượng xét xử của tòa án. Nếu bị tuyên án từ mức phạt tù giam trở lên, có thể bị bãi nhiệm. Dù vậy, một quan chức của Kiểm toán Nhà nước nhận định rằng nếu vụ việc được đưa lên đến cấp xét xử cuối cùng, quá trình này có thể kéo dài nhiều năm, nên khả năng có phán quyết cuối cùng trong nhiệm kỳ của ông Yoo là không cao.

Điều này đồng nghĩa chỉ cần bị truy tố, Hội đồng Ủy viên Kiểm toán có thể phải hoạt động với 6 thành viên cho đến khi nhiệm kỳ của ông Yoo kết thúc vào tháng 2/2028, làm suy giảm tính toàn vẹn của hệ thống giám sát quốc gia.

Tình trạng khuyết thành viên tại một cơ quan nghị quyết theo chế độ hợp nghị có thể gây ra hỗn loạn nghiêm trọng. Ủy ban Truyền thông Hàn Quốc trong những năm gần đây đã rơi vào tình trạng vận hành “2 thành viên” do xung đột chính trị gay gắt giữa các ủy viên do hai phe đề cử. Trong quá trình đó, nhiều vấn đề nhạy cảm như bổ nhiệm hội đồng quản trị đài phát thanh – truyền hình công đã được thông qua. Tuy nhiên, ngày 4 vừa qua, tòa án đã chấp nhận đơn yêu cầu đình chỉ thi hành quyết định bổ nhiệm 7 giám đốc được bổ nhiệm dưới cơ chế 2 thành viên, cho thấy tranh cãi vẫn tiếp diễn. Tòa án Hiến pháp, nơi cần ít nhất 7 trong số 9 thẩm phán tham dự để xét xử cũng từng đối mặt nguy cơ tê liệt do khuyết thẩm phán. Năm 2024, khi hai đảng đối lập tại Quốc hội không đạt được thỏa thuận về việc đề cử người kế nhiệm cho 3 thẩm phán mãn nhiệm, cơ quan này đã phải hoạt động với 6 thành viên.

Giáo sư Jang Young-soo, Trường Luật Đại học Korea, nhận định: “Việc tính độc lập của Kiểm toán Nhà nước bị lung lay qua mỗi nhiệm kỳ chính quyền đã lặp lại nhiều lần, và lần này thậm chí còn dẫn đến lo ngại về khoảng trống trong cơ quan nghị quyết của Kiểm toán Nhà nước. Do Tổng thống nắm quyền bổ nhiệm Tổng Kiểm toán và các ủy viên, nên xung đột giữa quá khứ và hiện tại vẫn tiếp diễn”.