0
Tổng thống Mỹ Donald Trump (phải) và nhà lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong-un bắt tay trước thềm cuộc gặp thượng đỉnh tại Singapore ngày 12/6/2018./AP·Yonhap.

Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 19/8 (giờ địa phương) khẳng định sẽ gặp nhà lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong-un trong năm nay, qua đó một lần nữa làm dấy lên khả năng nối lại ngoại giao cấp cao Mỹ-Triều.

Tuy nhiên, các hãng truyền thông lớn và chuyên gia Mỹ đánh giá điều kiện đàm phán hiện nay phức tạp hơn giai đoạn 2018-2019, khi năng lực hạt nhân của Triều Tiên đã được tăng cường và quan hệ của nước này với Trung Quốc, Nga ngày càng trở nên chặt chẽ.

◇ Trump “Sẽ gặp Kim Jong-un trong năm nay”...WSJ “Trump tìm cách nối lại ngoại giao cấp cao Mỹ-Triều”...Khả năng gặp nhau tại Thâm Quyến, Trung Quốc vào tháng 11 được đề cập

Tổng thống Trump ngày 19/8, khi được phóng viên hỏi tại công trường xây dựng bãi đáp trực thăng ở bãi cỏ phía Nam Nhà Trắng rằng “ông có gặp Chủ tịch Kim trong năm nay không?”, đã trả lời: “Có. Tôi sẽ gặp ông ấy (Yeah, I will be)”.

Ông tiếp tục nhấn mạnh rằng nhà lãnh đạo Kim Jong-un đang sở hữu “57 vũ khí hạt nhân rất mạnh”, đồng thời nói: “Ngay từ đầu, chúng ta đã không nên để chuyện đó xảy ra”.

Tuyên bố chắc chắn của Tổng thống Trump về cuộc gặp trong năm nay có tính chất như một sự xác nhận công khai về các cuộc thảo luận nội bộ được tờ Wall Street Journal (WSJ) của Mỹ đưa tin một ngày trước đó. WSJ dẫn lời các quan chức Mỹ cho biết Tổng thống Trump đang thúc giục các cố vấn thu xếp một cuộc gặp với nhà lãnh đạo Kim ngay từ mùa thu năm nay, đồng thời khả năng hai bên gặp trực tiếp bên lề Hội nghị Cấp cao APEC tại Thâm Quyến, Trung Quốc vào tháng 11 cũng đang được thảo luận kín.

WSJ liên hệ động thái này với xu hướng Tổng thống Trump tìm kiếm một thành tựu ngoại giao tiêu biểu trong nhiệm kỳ, trong bối cảnh ông chưa đạt được một thắng lợi rõ ràng tại Iran. Cuộc gặp thượng đỉnh với ông Kim cũng là một lựa chọn hấp dẫn bởi đây là phương thức ngoại giao mà Tổng thống Trump trực tiếp mở đường trong nhiệm kỳ đầu tiên.

Tuy nhiên, WSJ đưa tin các quan chức và chuyên gia Mỹ không kỳ vọng một cuộc gặp thượng đỉnh mới sẽ tạo ra bước tiến lớn. Kho vũ khí hạt nhân của Triều Tiên đã tăng đáng kể về quy mô và khả năng tấn công lục địa Mỹ so với thời điểm diễn ra ba cuộc gặp thượng đỉnh Mỹ-Triều trước đây. Đồng thời, có lo ngại rằng một thỏa thuận sai lầm có thể gây ảnh hưởng tiêu cực đến quan hệ với các đồng minh trong khu vực, trong đó có Hàn Quốc.

◇ WP “Môi trường chiến lược xấu hơn năm 2018”...Năng lực hạt nhân Triều Tiên gia tăng, quan hệ với Trung-Nga khăng khít khiến đàm phán khó khăn hơn

Tờ Washington Post (WP) của Mỹ cũng tập trung vào sự thay đổi của môi trường đàm phán hơn là phát biểu của Tổng thống Trump về cuộc gặp trong năm nay. Theo đó, quy mô vũ khí hạt nhân của Triều Tiên đã tăng mạnh kể từ năm 2018, thời điểm diễn ra cuộc gặp thượng đỉnh Mỹ-Triều đầu tiên, trong khi nhà lãnh đạo Kim Jong-un cũng củng cố nền tảng hỗ trợ ngoại giao và quân sự từ Trung Quốc và Nga.

Craig Singleton, nghiên cứu viên cấp cao tại Quỹ Bảo vệ các nền dân chủ (FDD), nhận định với WP rằng cuộc gặp tại Thâm Quyến vào tháng 11 có thể trở thành “phong cách Trump điển hình”, tận dụng chuyến thăm châu Á hiện có để tạo ra một sự kiện ngoại giao cấp cao.

Tuy nhiên, ông Singleton cho rằng: “Môi trường chiến lược khó khăn hơn nhiều đối với Tổng thống Trump so với năm 2018”. Ông giải thích rằng năng lực hạt nhân của Triều Tiên đã được tăng cường đáng kể, quan hệ với chính quyền Trung Quốc và Nga cũng trở nên khăng khít hơn, trong khi hầu như không có bằng chứng cho thấy nhà lãnh đạo Kim Jong-un sẵn sàng từ bỏ vũ khí hạt nhân.

◇ Victor Cha “Khó áp dụng CVID với Triều Tiên”...Đề xuất cách tiếp cận thực dụng tập trung vào đàm phán và giảm thiểu mối đe dọa

Trong bối cảnh Triều Tiên sở hữu vũ khí hạt nhân trong thời gian dài, khả năng mục tiêu của cuộc gặp thượng đỉnh cũng sẽ thay đổi đang được đặt ra.

Victor Cha, Chủ tịch Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) về Hàn Quốc, trong một bài viết đăng trên WP, phân tích rằng Tổng thống Trump đang áp dụng cách tiếp cận tuyệt đối với Iran, không cho phép nước này sở hữu vũ khí hạt nhân, trong khi đối với Triều Tiên, ông đang hướng tới cách tiếp cận thực dụng thông qua đàm phán, giảm thiểu mối đe dọa và quản lý thực tế một quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân.

Ông Cha cho rằng Triều Tiên sở hữu khoảng 60 vũ khí hạt nhân, lượng vật liệu phân hạch đủ để sản xuất thêm khoảng 30 vũ khí cùng nhiều phương tiện phóng khác nhau, khiến việc áp dụng mục tiêu “phi hạt nhân hóa hoàn toàn, có thể kiểm chứng và không thể đảo ngược (CVID)” trở nên khó khăn. Ông cũng đánh giá hiệu quả của các biện pháp trừng phạt Triều Tiên của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc đã suy giảm đáng kể do sự hỗ trợ của Trung Quốc và Nga.

Ông cũng đưa ra khả năng các cuộc tấn công của Mỹ nhằm vào Iran có thể đã củng cố niềm tin của Triều Tiên vào hiệu quả răn đe của vũ khí hạt nhân. Việc chính sách cứng rắn về quân sự đối với Iran và cách tiếp cận đàm phán đối với Triều Tiên được tiến hành song song có thể khiến hai quốc gia rút ra những bài học khác nhau.

◇ AP “Triều Tiên có thể đòi hỏi nhượng bộ lớn hơn”...Hoài nghi về việc sớm nối lại đối thoại dù giảm quy mô tập trận

Phản ứng đầu tiên của Triều Tiên cũng là yếu tố khiến khó có thể lạc quan về một cuộc gặp thượng đỉnh sớm. Kim Yo-jong, Trưởng ban Đối ngoại của đảng Lao động Triều Tiên, đã tuyên bố không quan tâm đến việc giảm quy mô cuộc tập trận chung Hàn-Mỹ, đồng thời gần đây phủ nhận việc hai nhà lãnh đạo Mỹ-Triều có liên lạc. Tuy nhiên, bà vẫn đánh giá mối quan hệ cá nhân giữa nhà lãnh đạo Kim Jong-un và Tổng thống Trump là “tuyệt vời”.

Hãng thông tấn AP chú ý đến việc Triều Tiên hạn chế sử dụng những ngôn từ gay gắt thường thấy, đồng thời đề cập tích cực đến mối quan hệ giữa hai nhà lãnh đạo. Theo phân tích, Triều Tiên có thể vừa duy trì quan hệ với Tổng thống Trump, vừa tìm cách giành được những nhượng bộ lớn hơn từ Mỹ trước khi quay trở lại đàm phán.

AP cũng dẫn đánh giá cho rằng mục đích của việc giảm quy mô tập trận chung Hàn-Mỹ có thể không đơn thuần là một chính sách hòa dịu với Triều Tiên. Yang Wook, nghiên cứu viên tại Viện Nghiên cứu Chính sách Asan, phân tích rằng thông điệp của Tổng thống Trump mang tính chất gây sức ép, rằng nếu Hàn Quốc không hợp tác trong vấn đề Iran thì Mỹ cũng sẽ không hợp tác trong các cuộc tập trận Hàn-Mỹ.

Trên thực tế, Tổng thống Trump giải thích rằng quyết định giảm quy mô tập trận cũng chịu ảnh hưởng bởi việc Hàn Quốc không tham gia các hành động của Mỹ nhằm phi hạt nhân hóa Iran. Ông cho biết ngày 17/8 đã hỏi liệu Hàn Quốc có tham gia hành động của Mỹ nhằm phi hạt nhân hóa Iran hay không, nhưng Tổng thống Lee Jae-myung đã từ chối.

Giới chính trị Mỹ cũng đặt vấn đề về quyết định này. Thượng nghị sĩ Cộng hòa Thom Tillis (bang North Carolina) và Thượng nghị sĩ Dân chủ Mark Kelly (bang Arizona) yêu cầu rút lại quyết định, cho rằng việc giảm quy mô tập trận có thể gửi tín hiệu sai lầm tới Triều Tiên và các đối thủ của Mỹ.

Cuối cùng, biến số lớn hơn việc liệu cuộc gặp trong năm nay có diễn ra hay không là Mỹ và Triều Tiên có thể đàm phán về điều gì tại cuộc gặp. Như WSJ và WP chỉ ra, năng lực hạt nhân và quan hệ đối ngoại của Triều Tiên đã được củng cố so với năm 2018, trong khi động lực để ông Kim Jong-un chấp nhận phi hạt nhân hóa đã giảm.

Xét cả phản ứng lạnh nhạt ban đầu của Triều Tiên mà AP chú ý, ngay cả khi Tổng thống Trump tổ chức được cuộc gặp thượng đỉnh vào khoảng thời gian diễn ra APEC tại Thâm Quyến vào tháng 11, nhiều khả năng trọng tâm sẽ chuyển sang giảm thiểu mối đe dọa ở mức hạn chế hoặc quản lý quan hệ, thay vì một cuộc đàm phán phi hạt nhân hóa như trước đây.

Theo Ha Man-joo, phóng viên thường trú tại Washington