0
./Asiatoday

Cảnh sát Hàn Quốc từ ngày 2/10 sẽ trở thành cơ quan nắm giữ quyền lực rộng lớn khi Cơ quan Điều tra Tội phạm Nghiêm trọng đi vào hoạt động và Viện Công tố bị giải thể, với phạm vi quyền hạn bao trùm điều tra, thu thập thông tin, an ninh và bảo đảm trật tự công cộng. Mức độ tập trung quyền lực này hiếm thấy ngay cả ở Viện Công tố và Cơ quan Tình báo Quốc gia Hàn Quốc (NIS) — những cơ quan từng trở thành đối tượng cải cách sau khi bị chỉ trích là có quyền lực “không ai kiểm soát nổi”. Giới quan sát lo ngại rằng nếu không thiết lập được các cơ chế giám sát hiệu quả đối với lực lượng cảnh sát đang nổi lên như một trung tâm quyền lực mới, nỗ lực ngăn chặn những hệ lụy cũ có thể lại dẫn đến những tác dụng phụ nghiêm trọng hơn, tạo thành một vòng luẩn quẩn.

Theo giới luật pháp và cảnh sát ngày 1/10, kể từ ngày 2/10, khi Luật Tố tụng hình sự sửa đổi có hiệu lực, cảnh sát sẽ trở thành lực lượng điều tra chủ chốt, phụ trách phần lớn các vụ án hình sự từ khi khởi tố điều tra đến khi kết thúc. Do quyền điều tra trực tiếp và quyền điều tra bổ sung của công tố viên bị bãi bỏ, cảnh sát sẽ độc quyền thực hiện toàn bộ quy trình, từ tiếp nhận đơn tố cáo, tố giác, đề nghị cấp lệnh khám xét hoặc bắt giữ, thu thập chứng cứ cho đến đánh giá dấu hiệu phạm tội.

Trước đó, sau khi quyền thu thập thông tin trong nước của NIS bị bãi bỏ vào năm 2020, cảnh sát trên thực tế đã trở thành cơ quan duy nhất có thể thu thập thông tin về nhiều vấn đề trong nước. Đầu năm nay, lực lượng này cũng cho thấy ý định mở rộng hoạt động thu thập thông tin thông qua việc khôi phục các phòng thông tin tại đồn cảnh sát địa phương và triển khai cơ chế đánh giá đối với cán bộ phụ trách thông tin.

Cảnh sát cũng đang nắm quyền chủ đạo trong điều tra an ninh. Bộ Tư lệnh Phản gián Quốc phòng thuộc quân đội Hàn Quốc, trước đây cùng cảnh sát phụ trách điều tra an ninh, đã chuyển giao một số vụ việc cho cảnh sát khi bị giải thể vào tháng 8, trong đó có các vụ vi phạm Luật Bảo vệ bí mật quân sự. Kể từ khi quyền điều tra phản gián bị bãi bỏ vào năm 2024, NIS cũng chỉ còn đóng vai trò “hỗ trợ” hoạt động điều tra gián điệp của cảnh sát.

Trong bối cảnh đó, ngày 13/9, luật sửa đổi về tội gián điệp, thuộc Điều 98-2 Bộ luật Hình sự, đã có hiệu lực. Luật quy định xử phạt các hành vi như dò tìm và thu thập bí mật quốc gia cho chính phủ hoặc cơ quan tình báo nước ngoài. Sau 73 năm kể từ khi Bộ luật Hình sự được ban hành vào năm 1953, phạm vi áp dụng tội gián điệp đã được mở rộng từ “quốc gia thù địch” sang “nước ngoài và các tổ chức tương đương”. Hiện nay, cảnh sát là cơ quan duy nhất có tổ chức thường trực trực tiếp điều tra các vụ việc phản gián.

Với việc kết hợp toàn quyền điều tra cùng mạng lưới thu thập thông tin, năng lực điều tra an ninh và lực lượng bảo đảm trật tự công cộng, phạm vi hoạt động của cảnh sát hiện nay đạt mức chưa từng có tiền lệ. Trước đây, ngay cả NIS là cơ quan từng đồng thời nắm quyền thu thập thông tin và điều tra, hay Viện Công tố là cơ quan độc quyền nắm quyền điều tra và truy tố cũng không thực thi quyền hạn bao trùm toàn bộ các lĩnh vực điều tra, thông tin, an ninh và trật tự công cộng như cảnh sát hiện nay.

Quy mô tổ chức lên tới 140.000 người của lực lượng cảnh sát cũng làm gia tăng những lo ngại. Một người trong giới luật pháp đề nghị giấu tên nhận định: “Cảnh sát từng bộc lộ nhiều vấn đề như tham nhũng, che giấu sai phạm trong điều tra và thiếu chủ động điều tra các vụ việc liên quan đến quyền lực. Vì vậy, khó có thể không đặt câu hỏi liệu lực lượng này có sử dụng hợp lý những quyền hạn đang tập trung trong tay hay không”. Người này nói thêm: “Quyền lực không có cơ chế kiểm soát và đối trọng hoạt động hiệu quả chắc chắn sẽ dẫn đến những hệ lụy tiêu cực”.

Trước khi Luật Tố tụng hình sự sửa đổi có hiệu lực, cảnh sát đã bắt đầu xây dựng các biện pháp tự chấn chỉnh, trong đó có tăng cường xử lý các hành vi sai phạm nghiêm trọng trong điều tra và siết chặt công tác thanh tra nội bộ. Tuy nhiên, trên thực tế, các cơ chế bên ngoài nhằm kiểm soát quyền lực tập trung vào cảnh sát vẫn gần như chưa có. Những nhiệm vụ cải cách tồn tại lâu nay như thực chất hóa chế độ cảnh sát tự quản địa phương, Ủy ban Cảnh sát Quốc gia và các ủy ban thẩm định điều tra vẫn còn rất nhiều.

Các ý kiến cảnh báo rằng khi nhiều quyền hạn độc lập được tập trung vào một tổ chức sở hữu sức mạnh vật chất lớn, nguy cơ tổ chức đó thoát khỏi sự kiểm soát dân chủ sẽ tăng lên. Giáo sư danh dự Lee Yun-ho thuộc Khoa Hành chính Cảnh sát, Đại học Dongguk, cho biết: “Về cơ cấu, cảnh sát khó tránh khỏi việc bị giới chính trị chi phối, bởi quyền quyết định nhân sự, bao gồm cả việc thăng chức, nằm trong tay các chính trị gia”.

Ông nói thêm: “Giới chính trị tin rằng mình có thể kiểm soát cảnh sát vì lý do đó. Nhưng nếu quyền lực này bị lạm dụng, lực lượng cảnh sát gồm 140.000 người có thể trở thành một ‘con khủng long’ còn lớn hơn cả Viện Công tố. Không thể chỉ dựa vào danh nghĩa cải cách cảnh sát; cần thiết lập các cơ chế kiểm soát và đối trọng thực chất thông qua việc luật hóa”.

Giáo sư Im Jun-tae thuộc Khoa Hành chính Cảnh sát, Đại học Dongguk, cho rằng ưu tiên trước mắt là tạo điều kiện để cảnh sát thực hiện tốt nhiệm vụ khi khối lượng công việc và trách nhiệm gia tăng. Ông nhấn mạnh: “Cần bảo đảm cảnh sát độc lập với giới chính trị. Phương thức bổ nhiệm người đứng đầu Cơ quan Cảnh sát Quốc gia hoặc Trụ sở Điều tra Quốc gia cần được xây dựng theo hướng độc lập và khách quan hơn hiện nay. Sự độc lập của người đứng đầu chính là sự độc lập của cả tổ chức. Chỉ khi tính độc lập được bảo đảm đầy đủ, cảnh sát với quyền hạn mở rộng mới có thể thực hiện đúng chức năng của mình”.

Theo Choi Min-jun