0
Khói và lửa bốc cao tại sân bay quốc tế King Khalid ở Riyadh, Saudi Arabia, ngày 8 (giờ địa phương). Lực lượng Houthi thân Iran tại Yemen tuyên bố đã tấn công sân bay này. Ảnh chụp từ video trên mạng xã hội./Reuters·Yonhap

Liên quân do Saudi Arabia dẫn đầu không kích các cơ sở nhiên liệu và hỗ trợ quân sự tại thủ đô Sanaa do lực lượng Houthi thân Iran kiểm soát ở Yemen vào ngày 13 (giờ địa phương). Trong khi đó, theo hãng tin Reuters dẫn lời một quan chức công ty, tên lửa đạn đạo của Houthi đã đánh trúng khu phức hợp trụ sở của Tập đoàn Dầu khí quốc gia Saudi Arabia (Aramco), khiến ba tầng trên của một tòa nhà văn phòng bị hư hại.

Tổng thống Mỹ Donald Trump cảnh báo Houthi về khả năng trả đũa sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ của Mỹ vào tháng 11, song Washington vẫn tạm thời chưa trực tiếp tiến hành không kích. Các cuộc tấn công của Iran nhằm vào tàu thuyền tại eo biển Hormuz cũng gia tăng mạnh, khiến hai tuyến vận tải năng lượng chủ chốt ở Trung Đông đồng thời đối mặt với nguy cơ bị gián đoạn.

◇ Saudi Arabia không kích các cơ sở nhiên liệu và quân sự của Houthi… Tên lửa Houthi đánh trúng ba tầng trên tại trụ sở Aramco

Ngày 13, liên quân do Saudi Arabia dẫn đầu thông báo đã tấn công các cơ sở nhiên liệu và hỗ trợ quân sự trọng yếu nhằm hạn chế năng lực tác chiến của Houthi. Người phát ngôn liên quân Turki al-Maliki cáo buộc lực lượng này sử dụng các cơ sở dân sự cho mục đích quân sự. Các mục tiêu bị tấn công bao gồm căn cứ trung tâm Al-Sabaha và kho nhiên liệu ngầm tại Sanaa, cùng các bồn chứa nhiên liệu và cầu cảng ở Hodeidah, Dhamar và một số địa điểm khác.

Trước cuộc không kích, liên quân đăng tải bản đồ các mục tiêu trên mạng xã hội X (trước đây là Twitter), đồng thời kêu gọi dân thường sơ tán. Đài Al-Masirah do Houthi điều hành xác nhận căn cứ Al-Sabaha bị tấn công, nhưng cho biết tại đây không có lượng lớn sản phẩm dầu mỏ dự trữ. Tuy nhiên, theo hãng tin AP, các phương tiện đã tập trung tại một số trạm xăng ở Sanaa do lo ngại thiếu nhiên liệu.

Houthi tuyên bố các cơ sở của Aramco là mục tiêu tấn công hợp pháp và cảnh báo sẽ trả đũa. Người phát ngôn quân đội Houthi Yahya Saree nhắc đích danh trụ sở Aramco tại Dhahran và các cơ sở lọc dầu ở Riyadh, đồng thời cảnh báo sẽ có phản ứng “cứng rắn và đau đớn” (firm and painful).

Trên thực tế, theo Reuters dẫn lời các quan chức công ty và những nguồn tin khác, một tòa nhà văn phòng trong khu phức hợp trụ sở Aramco đã bị tên lửa đạn đạo đánh trúng trong đêm cùng ngày, khiến ba tầng trên bị hư hại và xảy ra hỏa hoạn. Khu phức hợp này có các trung tâm điều hành chủ chốt phụ trách quản lý mỏ dầu, đường ống dẫn dầu, nhà máy lọc dầu và cảng xuất khẩu.

Bộ Năng lượng Saudi Arabia thông báo một đám cháy nhỏ đã xảy ra tại tòa nhà hành chính trong khu phức hợp, nhưng không có người bị thương. Liên quân Saudi Arabia cho biết đã đánh chặn một tên lửa tại Dhahran, song các mảnh vỡ rơi xuống khu dân cư.

◇ Sân bay Riyadh bị tấn công 4 lần, 13 người thiệt mạng… Hệ thống phòng không Saudi Arabia không đánh chặn được toàn bộ tên lửa, nhiều chuyến bay bị hủy

Trong tuần qua, Houthi liên tục tập trung tấn công các sân bay lớn và cơ sở dầu mỏ của Saudi Arabia. Sân bay quốc tế King Khalid tại Riyadh đã bị tấn công bốn lần. Riêng vụ tấn công ngày 10 khiến ít nhất 13 người thiệt mạng và hơn 300 người bị thương, trở thành cuộc tấn công gây thương vong lớn nhất trên lãnh thổ Saudi Arabia trong hơn 10 năm qua.

Cơ quan Phòng vệ dân sự Saudi Arabia cho biết mảnh vỡ từ hai tên lửa đánh chặn đã rơi xuống khu dân cư tại Riyadh, khiến 4 người bị thương và 15 ngôi nhà bị hư hại. Nội các do Thái tử Saudi Arabia Mohammed bin Salman chủ trì cảnh báo Houthi chắc chắn sẽ phải trả giá cho các cuộc tấn công.

Theo AP, quân đội Saudi Arabia đang điều tra nguyên nhân hệ thống phòng không không thể ngăn chặn hoàn toàn các cuộc tấn công. Ngày 12, Bộ trưởng Năng lượng Saudi Arabia Abdulaziz bin Salman nhấn mạnh: “Những sự việc xảy ra trong vài tuần gần đây rất nghiêm trọng và phản ứng của chúng tôi cũng phải nghiêm túc tương xứng”.

Thomas Juneau, chuyên gia phân tích an ninh tại Đại học Ottawa của Canada, nhận định lãnh thổ Saudi Arabia quá rộng nên rất khó duy trì khả năng phòng thủ hoàn hảo trên toàn quốc trong thời gian dài. Etihad Airways và Gulf Air đã hủy các chuyến bay đến Riyadh, trong khi Delta Air Lines hoãn khai trương đường bay thẳng Atlanta–Riyadh dự kiến vào ngày 23.

◇ Trump cảnh báo Houthi: “Tôi sẽ không quên sau bầu cử”… Mỹ chưa trực tiếp không kích, thảo luận khả năng điều 10.000–20.000 quân Syria

Ngày 13, Tổng thống Trump đăng trên mạng xã hội Truth Social, cáo buộc Houthi hành động theo chỉ đạo của Iran nhằm cố tình đẩy giá dầu quốc tế lên cao trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ của Mỹ. Ông chỉ trích Houthi “đang hành xử rất tồi tệ”, đồng thời cho rằng lực lượng này đã quay lại tấn công Saudi Arabia sau một thời gian im ắng kể từ các cuộc không kích của Mỹ năm ngoái. Ông cảnh báo: “Ngay cả sau khi cuộc bầu cử kết thúc, tôi vẫn sẽ ở đây và tuyệt đối không quên chuyện này”.

Tại Nhà Trắng, khi được hỏi liệu ông có thể đề nghị Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdoğan tham gia chiến dịch tấn công Houthi hay không, ông Trump trả lời rằng “điều đó có thể xảy ra” và cho biết ông nghĩ Tổng thống Erdoğan sẽ đáp ứng đề nghị.

Mỹ đã hỗ trợ Saudi Arabia chia sẻ thông tin tình báo, xác định mục tiêu tấn công và xây dựng kế hoạch tác chiến, nhưng vẫn chưa trực tiếp tiến hành không kích. Theo nhật báo The New York Times (NYT) của Mỹ, trong những tháng gần đây, Tổng thống Trump đã năm lần bác bỏ các kế hoạch triển khai chiến dịch quân sự quy mô lớn nhằm vào Iran hoặc Houthi. Bộ Quốc phòng Mỹ, còn được gọi là Bộ Chiến tranh, đã xây dựng các phương án, trong đó có kế hoạch tấn công cường độ cao kéo dài ba ngày.

Theo trang tin trực tuyến Axios của Mỹ, Saudi Arabia và Syria đang thảo luận phương án triển khai 10.000–20.000 binh sĩ Syria tham gia chiến dịch đánh bại Houthi. Chính quyền Tổng thống Trump về nguyên tắc cũng không phản đối phương án này. Thành viên cơ quan chính trị Houthi Mohammed al-Bukhaiti cảnh báo với hãng tin AFP rằng nếu Mỹ can thiệp, lực lượng này sẽ nhanh chóng đáp trả một cách quyết liệt và gây tổn thất lớn, nhắm vào các lợi ích của Mỹ trong khu vực.

◇ 24 tàu bị tấn công tại eo biển Hormuz trong hai tuần, gồm cả tàu chở dầu Hàn Quốc… Lượng dầu vận chuyển giảm 43%

Trong bối cảnh giao tranh giữa Saudi Arabia và Houthi leo thang, các cuộc tấn công của Iran nhằm vào tàu thuyền tại eo biển Hormuz cũng gia tăng mạnh. Ngày 13, nhật báo Financial Times (FT) của Anh đưa tin, theo phân tích dữ liệu từ Tổ chức Thương mại Hàng hải Vương quốc Anh (UKMTO) và các cơ quan an ninh châu Âu, có 24 tàu bị tấn công tại eo biển Hormuz và vùng lân cận trong hai tuần tính đến ngày 11.

Đây là số vụ tấn công cao nhất trong bất kỳ giai đoạn hai tuần nào kể từ khi chiến sự bùng phát ngày 28/2, vượt mức cao nhất trước đó là 13 tàu trong hai tuần đầu tháng 3.

Chỉ riêng ngày 11 đã có sáu tàu bị tấn công. Theo công ty an ninh hàng hải Vanguard, số tàu gặp nạn bao gồm ba tàu chở sản phẩm dầu đã qua tinh chế, hai tàu chở dầu thô của công ty New Treasure Shipping của Trung Quốc và Sinokor của Hàn Quốc, cùng một tàu container của Ấn Độ. Hai thủy thủ Ấn Độ trên một tàu chở sản phẩm dầu tinh chế mất tích.

Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW), một tổ chức nghiên cứu của Mỹ, nhận định Iran có thể đang phát triển năng lực tên lửa chống hạm nhằm nâng cao khả năng tấn công tàu thuyền.

Theo công ty dữ liệu năng lượng Kpler, lượng dầu xuất khẩu từ khu vực Vùng Vịnh đạt trung bình 15,5 triệu thùng/ngày trong tháng 9, mức cao nhất kể từ khi chiến sự bùng phát. Tuy nhiên, lượng dầu đi qua eo biển Hormuz ngày 11 chỉ còn 2,9 triệu thùng, mức thấp nhất trong tháng này. Bình quân bảy ngày gần nhất, lượng dầu vận chuyển đã giảm khoảng 43% so với trước chiến tranh.

Theo FT, một số tàu đã quay đầu tại khu neo đậu Fujairah của Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), trong khi những tàu khác di chuyển đến các cảng ở Vịnh Mexico của Mỹ để nhận hàng.

Theo công ty môi giới tàu biển Clarksons, thu nhập bình quân mỗi ngày từ hoạt động cho thuê tàu chở dầu siêu lớn đạt 805.000 USD (tương đương 1,08112 tỷ won) vào ngày 9, mức cao kỷ lục. Clarksons ước tính nhu cầu tàu chở dầu đã tăng khoảng 13% do các tàu phải đi theo tuyến đường vòng và chuyển hàng giữa các tàu.

◇ Giá thuê tàu chở dầu đạt kỷ lục 805.000 USD/ngày… Giao tranh tại Taiz, Yemen; Iran đề nghị làm trung gian hòa giải

Tháng trước, Saudi Arabia nối lại chiến dịch quân sự nhằm hỗ trợ Chính phủ Yemen sau khi Houthi tiến dọc bờ biển Biển Đỏ về phía eo biển Bab el-Mandeb. Kể từ khi Iran phong tỏa eo biển Hormuz vào tháng 2, Bab el-Mandeb đã nổi lên như một tuyến đường vòng quan trọng để vận chuyển năng lượng.

Lực lượng chính phủ Yemen đã đẩy lùi Houthi khỏi khu vực gần eo biển nhất, nhưng lực lượng này vẫn bám trụ tại các khu vực lân cận và tiến quân đến vùng Taiz. Theo AP dẫn lời một chỉ huy lực lượng được Saudi Arabia hậu thuẫn, giao tranh ác liệt đang diễn ra tại khu vực núi Kakhboub, nơi có tầm nhìn bao quát eo biển Bab el-Mandeb và Aden, thành phố được Chính phủ Yemen sử dụng làm thủ đô lâm thời.

Ngày 13, Bộ Nội vụ Yemen thông báo các cuộc tấn công của Houthi tại Taiz khiến 6 người thiệt mạng và 18 người bị thương. Người phát ngôn Liên Hợp Quốc Stéphane Dujarric cho biết giao tranh đã gây ra tình trạng di dời dân cư trên diện rộng và thiếu hụt nhu yếu phẩm. Theo các báo cáo, khí đốt dùng để nấu ăn gần như không thể tìm mua, trong khi giá thực phẩm tăng khoảng 50%.

Ngày 11, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi bày tỏ sẵn sàng làm trung gian hòa giải giữa Saudi Arabia và Houthi. Ngày 13, Ngoại trưởng Ai Cập Badr Abdelatty trao đổi qua điện thoại với ông Araghchi, kêu gọi Houthi chấm dứt các cuộc tấn công nhằm vào Saudi Arabia, đồng thời thúc đẩy giải pháp ngoại giao giữa Mỹ và Iran.

Cao ủy Nhân quyền Liên Hợp Quốc Volker Türk bày tỏ sự kinh hoàng trước các cuộc tấn công liên tiếp nhằm vào Saudi Arabia, đồng thời kêu gọi cả hai bên kiềm chế. Ông nhấn mạnh: “Nếu giao tranh tiếp diễn, nó sẽ chỉ gây thêm đau khổ trong một cuộc xung đột chưa thấy hồi kết”.

Theo Ha Man-joo

Phóng viên thường trú tại Washington