Thị trường kim loại quý toàn cầu đã bước vào giai đoạn điều chỉnh sau nhiều tuần tăng nóng, trong đó giá bạc đã ghi nhận cú sụt giảm kỷ lục vào ngày 30 tháng trước (giờ địa phương).

Khi đó, giá bạc lao dốc 40 USD mỗi ounce chỉ trong chưa đầy 20 giờ, tương đương mức giảm 26%, đánh dấu mức sụt mạnh nhất trong lịch sử.

Vàng cũng giảm 9% trong cùng ngày, ghi nhận phiên tồi tệ nhất trong hơn 10 năm. Giá đồng, từng gây “cơn sốt” khi vượt mốc 14.500 USD mỗi tấn, cũng đảo chiều mạnh. Bloomberg nhận định sự kiện này là “một trong những vụ sụp đổ kịch tính nhất trên thị trường hàng hóa”.

Tuy nhiên, thị trường vẫn chưa thể thở phào. Ngay cả sau cú lao dốc, hướng đi của giá cả vẫn được cho là phụ thuộc trở lại vào Trung Quốc.

◇ Tháng 1/2026, vàng và bạc tăng vọt rồi kết thúc đà tăng parabolic

Theo Wall Street Journal (WSJ) và dữ liệu biểu đồ của FactSet công bố ngày 1, giá hợp đồng tương lai bạc đã tăng hơn 60% chỉ trong vòng một tháng đầu năm, trong khi vàng cũng ghi nhận mức tăng trên 20%. Đây là mức tăng hiếm thấy ngay cả khi so với xu hướng dài hạn kể từ năm 2009.

Trong lịch sử, số lần bạc vượt mốc 40 USD/ounce là rất hạn chế, nhưng trong đợt tăng này, giá đã vọt thẳng đứng lên gần 120 USD/ounce vào cuối tháng 1.

Nguyên nhân trực tiếp chấm dứt đà tăng “parabolic” này là thông báo của Tổng thống Donald Trump vào ngày 30 tháng trước về việc đề cử cựu Thống đốc Cục Dự trữ Liên bang Mỹ Kevin Warsh làm ứng viên Chủ tịch Fed. Sau thông tin này, đồng USD mạnh lên, khiến thị trường kim loại quý vốn đã quá nóng đảo chiều đột ngột.

Bloomberg cho biết dù trước đó đã có nhiều cảnh báo rằng thị trường kim loại bị thổi phồng quá mức sau nhiều tuần tăng liên tục, nhưng tốc độ và quy mô của đợt giảm lần này vẫn gây sốc cho giới đầu tư.

◇ Biến dạng giá do dòng tiền đầu cơ Trung Quốc

Bloomberg chỉ ra nguyên nhân gốc rễ của biến động lần này là lực đầu cơ từ Trung Quốc. Dòng “tiền nóng” từ nhà đầu tư cá nhân đến các quỹ cổ phiếu lớn của Trung Quốc đã đổ vào thị trường hàng hóa, dẫn dắt đà tăng giá.

Những người tham gia thị trường mô tả tình hình khi đó là “parabolic”, “điên cuồng” và “không thể giao dịch”. Ông Nicky Shiels, Trưởng bộ phận chiến lược kim loại tại tập đoàn dịch vụ tài chính và tinh luyện kim loại quý MKS PAMP SA có trụ sở tại Geneva, nhận định tháng 1 năm nay sẽ được ghi nhớ là “tháng biến động mạnh nhất trong lịch sử kim loại quý”.

Đặc biệt, cơn sốt đầu cơ trên thị trường bạc đạt mức chưa từng có. Quỹ ETF bạc lớn nhất thế giới là SLV ghi nhận giá trị giao dịch hơn 41 tỷ USD chỉ trong ngày 30, cao hơn tổng giá trị giao dịch trong ngày của Apple và Amazon cộng lại.

Trong khi đó, chỉ vài tháng trước, giá trị giao dịch bình quân mỗi ngày của SLV chỉ ở mức khoảng 2 tỷ USD, cho thấy thị trường đã rơi vào trạng thái đầu cơ bất thường đến mức nào.

◇ Nghịch lý “gamma squeeze”: đòn bẩy quyền chọn đẩy nhanh sụp đổ

Cả SLV lẫn GLD – quỹ ETF vàng lớn nhất thế giới – đều ghi nhận số hợp đồng quyền chọn mua còn hiệu lực ở mức cao kỷ lục, tạo nên điều kiện “squeeze” đầy rủi ro. Trong giai đoạn giá tăng, lực mua quyền chọn buộc các nhà tạo lập phải mua tài sản cơ sở, đẩy giá lên cao hơn. Nhưng khi giá đảo chiều, cơ chế này lại kích hoạt làn sóng bán tháo dữ dội.

Ông Alexander Campbell, cựu lãnh đạo cấp cao của công ty quản lý tài sản Bridgewater, giải thích rằng “đó là lý do giá tăng nhanh như vậy và cũng sụt giảm nhanh như vậy”, đồng thời cho biết “Trung Quốc đã bán ra và giờ chúng ta đang gánh chịu hệ quả”.

Sau khi đồng USD phục hồi, các nhà đầu tư Trung Quốc đã chốt lời trong phiên châu Á, khiến thị trường sụp đổ nhanh chóng.

◇ Dư chấn đầu cơ tài chính: cú sốc bạc đánh mạnh ngành năng lượng mặt trời

Tác động của sự kiện này không chỉ dừng lại ở thị trường tài chính mà còn lan sang nền kinh tế thực. Theo dữ liệu của Silver Institute, nhu cầu bạc trong lĩnh vực năng lượng mặt trời đã tăng mạnh kể từ năm 2016 và đến năm ngoái đã đạt mức tương đương nhu cầu trang sức, WSJ đưa tin.

Bloomberg giải thích rằng do thị trường bạc tương đối nhỏ, với tổng giá trị nguồn cung hàng năm chỉ khoảng 98 tỷ USD, nên khi nhu cầu mang tính cấu trúc này kết hợp với dòng tiền đầu cơ, mức độ biến động sẽ bị khuếch đại mạnh.

Giá bạc tăng vọt đã trực tiếp gây áp lực lên lợi nhuận của các nhà sản xuất Trung Quốc, nơi chiếm khoảng 80% sản lượng pin năng lượng mặt trời toàn cầu. Tỷ trọng chi phí bạc trong giá thành sản xuất tăng từ 5–7% lên 15–20%, khiến giá pin mặt trời tăng lên 5,47 cent mỗi watt. Do đó, công ty Tongwei Solar của Trung Quốc dự báo có thể ghi nhận khoản lỗ lên tới 1,4 tỷ USD trong kết quả kinh doanh năm 2025.

◇ Sau cú sụt giảm, biến số then chốt vẫn là Trung Quốc

Sau đợt lao dốc, sự chú ý của thị trường một lần nữa dồn về Trung Quốc. Bloomberg cho biết “những gì xảy ra tiếp theo có thể lại phụ thuộc vào Trung Quốc”, khi giới đầu tư theo dõi liệu nhu cầu trong nước có phục hồi sau khi thị trường Thượng Hải mở cửa hay không.

Giới chức và ngành tài chính Trung Quốc cũng đã vào cuộc để kiềm chế đầu cơ. Ngân hàng Xây dựng Trung Quốc (CCB) nâng mức ký quỹ tối thiểu, trong khi Ngân hàng Công Thương Trung Quốc (ICBC) áp dụng hạn mức giao dịch trong kỳ nghỉ lễ.

Bloomberg đưa tin các biện pháp mới nhằm hạn chế rủi ro liên quan đến sản phẩm tích lũy vàng cá nhân đã được triển khai, đồng thời nhà đầu tư được kêu gọi nâng cao nhận thức về rủi ro.

Một nhà giao dịch kim loại quý hoạt động tại Thâm Quyến cho biết, trong khi vàng vẫn được đánh giá là tương đối mạnh và xuất hiện lực mua bắt đáy, thì tâm lý đối với bạc vẫn nghiêng về quan sát thận trọng.

◇ Đánh giá chuyên gia: sụp đổ đã qua, nhưng bất an vẫn còn

Ông Dominic Schnetzler, Giám đốc giao dịch của Heraeus Precious Metals – tập đoàn tinh luyện, gia công và phân phối kim loại quý của Đức – mô tả đây là “thị trường khắc nghiệt nhất trong sự nghiệp của tôi”, đồng thời nhấn mạnh rằng “vàng là biểu tượng của sự ổn định, nhưng những biến động như thế này không hề mang tính ổn định”.

Bloomberg kết luận rằng dù cú sụp đổ lần này là hệ quả điển hình của dòng tiền đầu cơ Trung Quốc và đòn bẩy quyền chọn kết hợp với sự đảo chiều của đồng USD, nhưng căng thẳng trên thị trường vẫn chưa được giải tỏa.

Đối với những nhà đầu tư tham gia muộn vào một đợt tăng giá phi thực tế, cú giảm mạnh này là một bài học “vô cùng đau đớn”. Tuy nhiên, khi hướng đi tiếp theo vẫn phụ thuộc vào lựa chọn của Trung Quốc, sự bất ổn của thị trường kim loại quý được đánh giá là chưa thể chấm dứt.