Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 18 (giờ địa phương) cho biết ông đã chỉ thị Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth, Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Dan Caine và quân đội Mỹ hoãn kế hoạch tấn công quân sự Iran dự kiến vào ngày 19.

Các nhà lãnh đạo cấp cao của Qatar, Saudi Arabia và UAE đã yêu cầu hoãn tấn công với lý do đàm phán đang được tiến hành, tuy nhiên Nhà Trắng đánh giá đề xuất ngừng bắn 14 điểm mới của Iran là chưa đủ.

Tổng thống Trump ra lệnh chuẩn bị "tấn công toàn diện và quy mô lớn" nếu đàm phán đổ vỡ, khiến cuộc họp Phòng Tình huống Nhà Trắng vào ngày 19 trở thành biến số then chốt tiếp theo.

◇ Trump đăng lên Truth Social "lệnh hoãn tấn công", chấp nhận yêu cầu của Qatar, Saudi, UAE do lo ngại Iran trả đũa cơ sở năng lượng

Tổng thống Trump đăng lên Truth Social rằng ông đã nhận được yêu cầu hoãn tấn công từ Quốc vương Qatar Tamim bin Hamad Al Thani, Thái tử Saudi Arabia Mohammed bin Salman và Tổng thống UAE Mohammed bin Zayed Al Nahyan, đồng thời dẫn lời các lãnh đạo này rằng "với tư cách là những nhà lãnh đạo và đồng minh vĩ đại, họ cho rằng các cuộc đàm phán nghiêm túc đang diễn ra, một thỏa thuận sẽ đạt được và thỏa thuận đó sẽ rất được chấp nhận với Mỹ, Trung Đông và tất cả các quốc gia khác."

Trump nhấn mạnh: "Thỏa thuận này trước hết sẽ bao gồm điều khoản Iran KHÔNG được sở hữu vũ khí hạt nhân".

Tờ Axios dẫn lời hai nguồn tin thân cận cho biết Trump đã điện đàm với lãnh đạo Saudi Arabia, Qatar và UAE 24 giờ trước khi đưa ra tuyên bố. Một quan chức Mỹ tiết lộ với Axios: "Có một thông điệp thống nhất từ Doha, Abu Dhabi và Riyadh" với nội dung "hãy cho đàm phán cơ hội, nếu tấn công Iran, tất cả chúng ta sẽ phải trả giá." Một nguồn tin khác cho biết Trump nói với một số đồng minh cứng rắn rằng lãnh đạo ba nước "không muốn các cơ sở dầu mỏ và năng lượng của họ bị Iran đánh bom trả đũa."

Axios lưu ý Trump đã ít nhất 6 lần lặp lại việc đe dọa tấn công Iran rồi lại trì hoãn thời hạn chót kể từ khi chiến tranh nổ ra. Reuters cho biết vụ tấn công mà Trump đề cập chưa từng được công bố trước và không thể xác nhận liệu có sự chuẩn bị không kích thực sự hay không.

Trong bối cảnh đó, Saudi Arabia ngày 17 thông báo đã bắn hạ 3 máy bay không người lái xâm nhập từ không phận Iraq, và Bộ Ngoại giao Pakistan ngày 18 ra tuyên bố lên án vụ tấn công bằng drone này.

◇ Iran chuyển đề xuất 14 điểm qua Pakistan — ưu tiên mở lại eo biển Hormuz và dỡ bỏ phong tỏa hàng hải

Hãng thông tấn bán chính thức Tasnim của Iran dẫn lời nguồn thân cận với đoàn đàm phán cho biết Iran đã chuyển đề xuất ngừng bắn mới gồm 14 điều khoản tới phía Mỹ qua trung gian Pakistan. Nguồn tin này cho hay Mỹ gần đây đã phản hồi đề xuất 14 điểm trước đó của Iran, sau đó Iran sửa đổi một phần và gửi lại đề xuất 14 điểm mới theo cùng định dạng. Đề xuất mới "tập trung vào vấn đề chấm dứt chiến tranh và các biện pháp xây dựng lòng tin mà phía Mỹ cần thực hiện."

Reuters dẫn lời một nguồn cấp cao Iran cho biết đề xuất lần này tập trung vào chấm dứt chiến tranh, mở lại eo biển Hormuz và Mỹ dỡ bỏ phong tỏa hàng hải. Còn vấn đề làm giàu uranium, một vấn đề gây tranh cãi khó nhất trong đàm phán Mỹ–Iran được gác lại để thương lượng sau.

Nguồn tin này cho biết Mỹ đã thể hiện sự linh hoạt về phương án Iran duy trì hoạt động hạt nhân hạn chế vì mục đích hòa bình dưới sự thanh sát của IAEA, và đồng ý giải phóng 25% tài sản bị đóng băng của Iran. Tuy nhiên Reuters lưu ý Mỹ chưa xác nhận các nội dung này.

Trong một bài phân tích riêng, Reuters cho biết Iran muốn được tiếp cận toàn bộ khoảng 30 tỷ USD tài sản bị đóng băng và rút ngắn thời hạn dừng làm giàu uranium 20 năm mà Mỹ yêu cầu. Về eo biển Hormuz, Mỹ yêu cầu mở cửa vô điều kiện không phí, không quyền phủ quyết, trong khi Iran tìm kiếm cơ chế quản lý thông hành mới dưới sự giám sát của mình và từ chối khôi phục nguyên trạng trước chiến tranh — Reuters nhận định khoảng cách này có thể còn khó thu hẹp hơn cả vấn đề hạt nhân.

◇ Trump: "Thất vọng với đề xuất mới nhất của Iran... Không thể chấp nhận"

Tổng thống Trump trong cuộc phỏng vấn qua điện thoại với tờ New York Post cũng bày tỏ thất vọng với đề xuất ngừng bắn mới nhất của Iran, khẳng định "hiện tại tôi không có ý định chấp nhận bất cứ điều gì". Ông nói thêm: "Tôi có thể nói Iran muốn đạt thỏa thuận hơn bất cứ lúc nào, vì họ sẽ biết điều gì sắp xảy ra".

Trước đó, ngày 17, Trump cảnh báo trong cuộc điện đàm với Axios rằng "đồng hồ đang điểm" và nếu Iran không tỏ ra linh hoạt, "họ sẽ bị tấn công mạnh hơn nhiều."

◇ Nhà Trắng: "Chỉ có tiến triển hình thức... Không có cam kết dừng làm giàu uranium hay bàn giao HEU" — cảnh báo "đàm phán bằng bom"

Axios dẫn lời một quan chức cấp cao Mỹ cho biết Nhà Trắng đánh giá "đề xuất phản hồi" của Iran chuyển qua trung gian Pakistan tối 17 chỉ mang tính tiến triển hình thức so với phiên bản trước, chưa đủ để đạt thỏa thuận.

Quan chức này chỉ ra rằng đề xuất mới của Iran có thêm nhiều đề cập về việc không theo đuổi vũ khí hạt nhân, nhưng thiếu cam kết cụ thể về dừng làm giàu uranium hay bàn giao lượng uranium làm giàu cao (HEU) hiện có.

Về thông tin Iran bàn giao dỡ bỏ một phần lệnh trừng phạt dầu mỏ trong thời gian đàm phán mà truyền thông nhà nước Iran đăng tải, quan chức Mỹ phủ nhận và khẳng định sẽ không "cho không" việc nới lỏng trừng phạt mà không có động thái đáp lại từ phía Iran.

Quan chức này cảnh báo: "Chúng tôi thực sự không đạt được tiến triển lớn. Hôm nay chúng ta đang ở giai đoạn rất nghiêm trọng. Có áp lực buộc phía Iran phải phản hồi đúng cách". Ông nói thêm: "Đã đến lúc người Iran cần ném ra một vài viên kẹo. Cần có cuộc đối thoại thực sự chắc chắn và chi tiết (về chương trình hạt nhân). Nếu không, chúng ta sẽ phải đàm phán bằng bom, và điều đó thật đáng tiếc."

◇ Giá dầu tăng 3 phiên liên tiếp giữa thế cầm cự — Brent 112 USD, WTI 108 USD

Tờ Reuters nhận định rằng cuộc chiến bắt đầu từ cuộc không kích của Mỹ–Israel vào Iran ngày 28/2 kéo dài trong trạng thái ngừng bắn, trong khi Iran kiểm soát eo biển Hormuz và Mỹ duy trì phong tỏa hàng hải, hai bên không ai chịu nhượng bộ.

Một nguồn tin Pakistan nói với Reuters rằng hai bên "cứ tiếp tục dời khung thành" và "Chúng tôi không có nhiều thời gian". Ngoại trưởng Thổ Nhĩ Kỳ Hakan Fidan tại họp báo ở Berlin cho biết Qatar, Ai Cập và Saudi Arabia đang tham gia hòa giải, đồng thời bày tỏ mong muốn Mỹ và Iran nhận thức được nguy cơ chiến tranh tái bùng phát.

Ali Vaez của Nhóm Khủng hoảng Quốc tế (ICG) nhận định với Reuters: "Không bên nào tỏ ra sẵn sàng thực hiện 'những nhượng bộ đau đớn' cần thiết để đạt thỏa thuận. Cả hai đều tin rằng thời gian đứng về phía mình và họ đang ở thế thượng phong, chính nhận thức đó đang khiến thỏa thuận trở nên bất khả thi".

Lo ngại chiến tranh Iran kéo dài khiến giá dầu tiếp tục tăng. Dầu Brent giao tháng 7 tăng 2,60% lên 112,10 USD/thùng, dầu WTI tăng 3,07% lên 108,66 USD/thùng, tăng phiên thứ 3 liên tiếp và lần lượt đạt mức đóng cửa cao nhất kể từ ngày 4 tháng này và ngày 7 tháng trước.

Ba chỉ số chứng khoán New York biến động trái chiều trong bối cảnh tín hiệu hỗn hợp về lệnh ngừng bắn Mỹ–Iran và việc mở lại eo biển Hormuz: Dow Jones tăng 0,32% lên 49.686,12 điểm; S&P 500 giảm 0,07% xuống 7.403,05 điểm; Nasdaq giảm 0,51% xuống 26.090,73 điểm. Sau tuyên bố hoãn hành động quân sự của Trump, S&P 500 và các chỉ số khác đã thu hẹp đáng kể đà giảm trong phiên.

Giá vàng giao ngay tăng 0,31% lên 4.552,19 USD/ounce; lợi suất trái phiếu Chính phủ Mỹ kỳ hạn 10 năm vọt lên 4,659% trong giao dịch ngoài giờ, mức cao nhất kể từ tháng 2/2025 trước khi đóng cửa phiên chính thức ở mức 4,591%.

Ha Man-joo, phóng viên thường trú tại Washingtonton