0
Nhiều tàu thuyền đang neo đậu tree bờ biển Hormuz./ Reuters Yonhap

Trong bối cảnh cuộc chiến giữa Mỹ, Israel và Iran bước sang tháng thứ ba tính đến ngày 28 (giờ địa phương), các cuộc đàm phán nhằm chấm dứt xung đột từng có thời điểm được cho là “sắp đạt thỏa thuận” nay được đánh giá đang gặp nhiều trở ngại hơn dự kiến. Hai bên vẫn tiếp tục trao đổi dự thảo bản ghi nhớ (MOU) về việc chấm dứt chiến sự, tuy nhiên căng thẳng lại gia tăng khi các cuộc đụng độ quân sự tái diễn tại khu vực eo biển Hormuz.

Theo hãng tin Reuters và các hãng truyền thông nước ngoài, quân đội Mỹ cho biết đã tiến hành không kích một cơ sở quân sự tại Iran trong ngày, với lý do cơ sở này đe dọa hoạt động hàng hải tại eo biển Hormuz và lực lượng Mỹ đồn trú trong khu vực. Mỹ cũng cho biết đã bắn hạ 4 máy bay không người lái tấn công của Iran.

Kênh Fox News của Mỹ dẫn nguồn quan chức chính phủ cho biết mục tiêu không kích lần này là một trung tâm điều khiển UAV trên mặt đất tại thành phố cảng Bandar Abbas ở miền nam Iran. Đây được cho là nơi Iran chuẩn bị triển khai chiếc UAV tấn công thứ năm. Động thái này diễn ra chỉ hai ngày sau khi Mỹ tiến hành một cuộc không kích hạn chế khác nhằm vào Iran gần eo biển Hormuz vào ngày 25.

Hiện Mỹ và Iran vẫn đang tiếp tục đàm phán dự thảo MOU nhằm chấm dứt xung đột. Tuy nhiên, trong tuần này liên tiếp xảy ra hai cuộc tấn công quân sự của Mỹ, khiến triển vọng duy trì ngừng bắn và tiếp tục đàm phán trở nên bất ổn hơn.

Trong thời gian gần đây, hai bên từng xuất hiện nhiều tín hiệu lạc quan về khả năng đạt thỏa thuận, song thực tế cho thấy vẫn tồn tại khoảng cách lớn về các vấn đề như dỡ bỏ trừng phạt đối với Iran, xử lý vật liệu hạt nhân và cơ chế kiểm soát eo biển Hormuz. Vì vậy, cả quan điểm lạc quan lẫn thận trọng đều đang tồn tại song song.

Tổng thống Mỹ Donald Trump trong cuộc họp nội các tại Nhà Trắng ngày hôm trước cho biết về tiến trình đàm phán với Iran: “Họ vẫn chưa đạt đến mức chúng tôi hài lòng”, đồng thời nói thêm: “Chúng ta cần chờ xem điều gì sẽ xảy ra”. Ông cũng nhấn mạnh: “Nếu cần thiết, chúng tôi có thể quay lại và ‘kết thúc mọi chuyện’, nhưng hiện tại có thể chưa phải lúc”, được hiểu là vừa mở cửa cho đàm phán vừa duy trì khả năng gây áp lực quân sự.

Song song với đàm phán, Mỹ cũng đang tăng cường áp lực kinh tế đối với Iran. Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài (OFAC) thuộc Bộ Tài chính Mỹ đã thông báo đưa Cơ quan Eo biển Vịnh Ba Tư (PGSA) cùng các cá nhân và tổ chức liên quan của Iran vào danh sách Công dân bị chỉ định đặc biệt và đối tượng bị phong tỏa (SDN).

PGSA là cơ quan mà Iran mới thành lập gần đây nhằm quản lý việc đi lại qua eo biển Hormuz. Mỹ cho rằng cơ quan này đang thu phí quá cảnh lên tới 2 triệu USD cho mỗi tàu trong quá trình phê duyệt vận tải biển. Khi bị đưa vào danh sách SDN, tài sản tại Mỹ sẽ bị phong tỏa và các giao dịch tài chính cũng bị hạn chế.

Việc áp thêm các biện pháp trừng phạt này diễn ra ngay sau khi quân đội Mỹ tiếp tục tiến hành hành động quân sự chỉ sau hai ngày, cho thấy Mỹ đang đồng thời gia tăng áp lực quân sự và kinh tế đối với Iran. Giới phân tích nhận định chính quyền Trump đang triển khai chiến dịch được gọi là “Phẫn nộ Kinh tế (Economic Fury)” nhằm vào Iran.

Trước đó, OFAC cũng đã áp đặt các biện pháp trừng phạt vào ngày 11 và 19 đối với các cá nhân và doanh nghiệp hỗ trợ xuất khẩu dầu mỏ của Iran sang Trung Quốc, cũng như các công ty trong mạng lưới tài chính ngầm của Iran.

Phía Iran ngay lập tức phản ứng, đồng thời công bố dự thảo MOU một cách đơn phương vào ngày 27, trong đó yêu cầu Mỹ rút lực lượng khỏi Trung Đông và dỡ bỏ phong tỏa trên biển như một biện pháp gây sức ép.

Hiện tại, câu hỏi lớn nhất là liệu các cuộc đụng độ hạn chế có leo thang thành xung đột toàn diện hay hai bên sẽ quay trở lại bàn đàm phán. Đặc biệt, khi Iran đã ám chỉ khả năng trả đũa các cuộc không kích của Mỹ, nguy cơ căng thẳng Trung Đông tiếp tục leo thang vẫn chưa thể loại trừ.