 | | 0 |
| Người phụ nữ ngoài 20 tuổi họ A, bị cáo buộc sát hại hai người đàn ông tại một nhà nghỉ ở phường Suyu, quận Gangbuk, Seoul, đã có mặt tại Tòa án Quận Bắc Seoul vào ngày 12 tháng trước để tham dự phiên xem xét lệnh bắt giữ. /Yonhap |
Liên quan đến việc công khai thông tin cá nhân của nghi phạm trong vụ “giết người hàng loạt tại nhà nghỉ Gangbuk” xảy ra vào tháng trước, giữa cảnh sát và viện kiểm sát đã xuất hiện sự khác biệt trong quan điểm, làm dấy lên tranh cãi về tính tùy tiện. Do các điều kiện để công khai danh tính như mức độ tàn bạo của tội phạm hay tính công ích còn mang tính trừu tượng, nên không thể tránh khỏi việc mỗi chủ thể đưa ra cách diễn giải mang tính chủ quan. Ở nước ngoài, có nơi quy định rõ tiêu chí là “thuận lợi cho điều tra và bắt giữ”, hoặc thậm chí không công khai cho đến khi có phán quyết có tội.
Tại Hàn Quốc, từ năm 2010, theo “Luật đặc lệ về trừng phạt tội phạm bạo lực đặc biệt” và “Luật về công khai thông tin cá nhân của nghi phạm tội phạm nghiêm trọng đặc biệt”, mỗi cơ quan điều tra có thể triệu tập hội đồng thẩm định với sự tham gia của thành viên bên ngoài để quyết định công khai khuôn mặt, họ tên của nghi phạm trước khi truy tố. Các điều kiện công khai bao gồm mức độ tàn bạo của tội phạm, chứng cứ đầy đủ, quyền được biết của người dân và lợi ích công cộng như phòng ngừa tội phạm. Cấu trúc pháp lý này được xem là biện pháp ngoại lệ so với nguyên tắc “cấm công khai vụ án hình sự”.
Ngược lại, ở nước ngoài rất khó tìm thấy trường hợp công khai danh tính nghi phạm ngay trong giai đoạn điều tra như tại Hàn Quốc. Tại các quốc gia phát triển như Mỹ, châu Âu và Nhật Bản, việc công khai thường chỉ được thực hiện như một phần của “hình phạt” sau khi có phán quyết có tội, hoặc chỉ được cho phép ngoại lệ khi có mục đích cấp bách phục vụ điều tra như truy nã công khai.
Tại Mỹ, chính sách công khai ảnh chụp tội phạm (mugshot) hoặc hồ sơ bắt giữ khác nhau tùy từng bang. Ở một số bang như Washington hay California, các tài liệu này đôi khi được công khai ra bên ngoài theo thông lệ phân loại là hồ sơ công cộng. Nguyên nhân là không có luật thành văn hạn chế việc công khai thông tin cá nhân của nghi phạm. Tuy nhiên, ở cấp liên bang, có chính sách giới hạn việc công khai mugshot chỉ cho “mục đích thực thi pháp luật”, nên khó có thể coi công khai đồng loạt là nguyên tắc chung. Ngoài ra, nội dung công khai chỉ giới hạn ở những thông tin về sự việc khách quan, không được bao gồm ý kiến chủ quan.
Tại Anh và Đức cũng không có luật quy định rõ ràng về việc hạn chế công khai thông tin cá nhân của nghi phạm. Tuy nhiên, ở Anh, hướng dẫn nghiệp vụ nội bộ của Học viện Cảnh sát quy định không được công khai tên hoặc các thông tin khác có thể xác định danh tính nghi phạm. Ngay cả trong những trường hợp ngoại lệ liên quan đến đe dọa tính mạng, phòng ngừa hoặc phát hiện tội phạm hay lợi ích công cộng, nếu không có mục đích thực thi pháp luật hợp pháp thì cũng không được phép. Cảnh sát Đức cũng quy định qua hướng dẫn nội bộ rằng phải tránh để nghi phạm bị lộ diện vì những lý do ngoài mục đích điều tra. Các quốc gia này đều áp dụng tiêu chí thống nhất là “thuận lợi cho điều tra” khi xem xét ngoại lệ công khai danh tính, đồng thời nhấn mạnh rằng đối tượng vẫn chỉ là “nghi phạm”.
Nhật Bản được xem là quốc gia có cơ chế gần với Hàn Quốc nhất khi thông qua hướng dẫn “điều tra công khai”, cho phép công bố họ tên hoặc ảnh với mục đích tìm kiếm, bắt giữ nghi phạm và ngăn chặn tái phạm. Việc báo chí đưa tin nêu rõ tên thật cũng về nguyên tắc được cho phép. Điều này được phân tích là xuất phát từ xu hướng “trừng phạt nghiêm khắc” trong xã hội Nhật Bản đối với tội phạm. Tuy nhiên, Nhật Bản không có ủy ban thẩm định công khai thông tin cá nhân riêng biệt như Hàn Quốc, mà ở cấp Cơ quan Cảnh sát Quốc gia sẽ xem xét tổng hợp các yếu tố như mức độ nghiêm trọng, nguy cơ bỏ trốn và sự cần thiết cho điều tra, và được đánh giá là có tính nhất quán hơn.
Giáo sư Lee Woong-hyuk, Khoa Cảnh sát học, Đại học Konkuk cho rằng: “Rất khó tìm thấy ở nước ngoài những trường hợp áp dụng tiêu chí phức tạp như ở Hàn Quốc, thậm chí còn cung cấp khẩu trang và mũ để che mặt.” Ông nhấn mạnh: “Nên lấy công khai làm nguyên tắc, và trong trường hợp cần thiết, để báo chí xử lý làm mờ hình ảnh. Cách tiếp cận này có thể bảo đảm tính nhất quán và minh bạch hơn.”
Theo Kim Tae-hoon, Kim Hong-chan