Khi quy định giới hạn tỷ lệ sở hữu cổ phần của cổ đông lớn tại các sàn giao dịch tài sản số ở mức 20% được thống nhất, trong ngành đang xuất hiện ngày càng nhiều lo ngại liên quan đến tính khả thi của việc bán cổ phần, khả năng vi hiến và hiệu quả thực tế của quy định. Do cả 5 sàn giao dịch tiền mã hóa giao dịch bằng won đều phải điều chỉnh lại tỷ lệ cổ phần, sự hoài nghi về khả năng thực thi đang lan rộng.

Theo các nguồn tin trong ngành tài sản số và tài chính ngày 5, Tổ công tác tài sản số (Digital Asset TF) gần đây đã đạt được thỏa thuận về quy định giới hạn cổ phần của cổ đông lớn tại các sàn giao dịch và dự kiến sẽ công bố dự luật vào tuần tới. Nếu quy định này được đưa vào phương án cuối cùng, việc tái cơ cấu cổ phần tại 5 sàn giao dịch tài sản số lớn trong nước là điều khó tránh khỏi. Tuy nhiên, nhiều ý kiến hoài nghi liệu việc cải thiện cấu trúc quản trị thông qua bán cổ phần có khả thi trong thực tế hay không. 

Hiện tỷ lệ cổ phần của cổ đông lớn nhất tại 5 sàn giao dịch tiền mã hóa giao dịch bằng won gồm: Upbit: 25,5% (Song Chi-hyung), Bithumb: 73,6% (Bithumb Holdings), Coinone: 53,4% (Cha Myung-hoon), Korbit: 92%, Mirae Asset Consulting), Gopax: 67,4% (Binance).

Ngay cả khi được cho thời gian chuyển tiếp từ 3 đến tối đa 6 năm, nhiều ý kiến cho rằng việc điều chỉnh lại cổ phần sẽ không hề dễ dàng.

Tình hình cũng khác nhau tùy theo quy mô sàn giao dịch. Đối với cổ phần của Dunamu và Bithumb, ngay cả khi nhà đầu tư chỉ muốn mua một phần nhỏ cổ phần cũng cần nguồn vốn rất lớn. Trong khi đó, các sàn giao dịch quy mô nhỏ đang thua lỗ nên giá trị doanh nghiệp thấp, và phần cổ phần được bán lại không đi kèm quyền quản lý, khiến việc điều chỉnh cổ phần càng khó khăn.

Luật sư Kim Hyo-bong của hãng luật Taepyeongyang phân tích: “Các sàn giao dịch lớn có giá trị doanh nghiệp rất cao nên hầu như không có chủ thể nào có thể huy động số vốn hàng nghìn tỷ won chỉ với mục đích đầu tư. Còn với các sàn giao dịch nhỏ đang thua lỗ liên tục, việc bán cổ phần không kèm quyền quản lý về mặt thực tế cũng rất khó. Nếu không bán được cổ phần thì họ sẽ không thể duy trì giấy phép hoạt động, buộc phải chấm dứt kinh doanh. Trong trường hợp đó, tổn thất do việc áp dụng luật hồi tố sẽ rất lớn đối với các doanh nghiệp liên quan”.

Tranh cãi pháp lý xung quanh quy định giới hạn cổ phần cũng đang tiếp diễn. Hôm trước, Cơ quan Nghiên cứu Lập pháp Quốc hội cho rằng quy định này có khả năng vi hiến. Bởi cổ phần là tài sản được Hiến pháp bảo vệ, nên việc áp đặt giới hạn cổ phần của cổ đông lớn có thể xâm phạm quyền sở hữu tài sản. Theo Điều 13 Khoản 2 của Hiến pháp, mọi công dân không được bị hạn chế quyền chính trị hoặc bị tước đoạt tài sản do luật hồi tố.

Theo nguyên tắc cấm luật hồi tố trong Hiến pháp, tiêu chí đánh giá là liệu các doanh nghiệp hiện hữu có thể dự đoán trước quy định đó hay không. Luật sư Kim Hyo-bong cho biết: “Sau khi thị trường tài sản số hình thành trong thời gian dài, chưa từng có thảo luận về giới hạn cổ phần. Cho đến khi vấn đề này được đưa ra bàn thảo vào năm ngoái, khả năng dự đoán về quy định là rất thấp”.

Một số ý kiến cũng đặt câu hỏi về hiệu quả thực tế của quy định này. Thông thường, cấu trúc quản trị doanh nghiệp không chỉ dựa vào tỷ lệ cổ phần đơn thuần mà còn được duy trì thông qua công ty liên kết, người có quan hệ đặc biệt hoặc cổ phần thân hữu. Vì vậy, ngay cả khi nhà sáng lập hoặc cổ đông lớn giảm tỷ lệ sở hữu trực tiếp, chưa chắc đã đạt được mục tiêu “phân tán quyền kiểm soát” mà chính phủ mong muốn.

So với các thị trường lớn trên thế giới, việc trực tiếp giới hạn tỷ lệ cổ phần của cổ đông lớn tại sàn giao dịch là khá hiếm. Mỹ, Liên minh châu Âu (EU) và Nhật Bản chủ yếu quản lý sàn giao dịch tiền mã hóa thông qua các yêu cầu về vốn, tách biệt tài sản khách hàng và tăng cường kiểm soát nội bộ, chứ không áp đặt giới hạn trực tiếp đối với tỷ lệ cổ phần. Giáo sư Kim Yun-kyung của Khoa Thương mại và Logistics Quốc tế Đông Bắc Á, Đại học Incheon, cho biết: “Các quốc gia lớn hiện chỉ áp dụng quy định về điều kiện phù hợp đối với cổ đông và lãnh đạo của doanh nghiệp tài sản số, chứ chưa có tiền lệ giới hạn trần cổ phần của cổ đông lớn.”

Hiện việc ban hành Luật Cơ bản về Tài sản số đang bước vào giai đoạn cuối. Một nguồn tin trong ngành cho biết quy định giới hạn 20% cổ phần của cổ đông lớn tại các sàn giao dịch có khả năng sẽ được đưa vào luật, đồng thời thông qua nghị định thi hành, Ủy ban Dịch vụ Tài chính có thể cho phép sở hữu tối đa 34% trong một số trường hợp ngoại lệ. Thay vào đó, các doanh nghiệp sẽ được áp dụng thời gian chuyển tiếp 3 năm, và trong một số trường hợp có thể kéo dài tối đa 6 năm.

Theo Kim Min-joo