Tổng thống Mỹ Donald Trump trong bài phát biểu tại Đại hội đồng Liên Hợp Quốc ở trụ sở Liên Hợp Quốc tại New York, Mỹ, ngày 22 (giờ địa phương) đã đồng thời đưa ra khả năng đạt thỏa thuận với Iran và “tiêu diệt (annihilate)” nước này, đồng thời phản đối việc quản lý trí tuệ nhân tạo (AI) ở cấp quốc tế.

Sau khi tuyên bố sẽ tái lập sức mạnh quân sự của Mỹ tại Tây Bán cầu, Tổng thống Trump đã ký thỏa thuận an ninh ba bên với Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen và người đứng đầu chính quyền tự trị Greenland Jens-Frederik Nielsen, trong đó tập trung vào việc mở rộng sự hiện diện của quân đội Mỹ tại Greenland.

Trong bài phát biểu kéo dài khoảng 37 phút, Tổng thống Trump lần lượt đề cập đến cuộc chiến với Iran, chính sách đối với Cuba và Venezuela, cuộc cạnh tranh AI và chiến tranh Ukraine. Tuy nhiên, Triều Tiên, vấn đề đang thu hút sự chú ý trước khả năng nối lại đối thoại Mỹ - Triều gần đây, không được ông nhắc đến một lần nào.

◇ Ông Trump đưa ra hai lựa chọn “thỏa thuận và tiêu diệt” với Iran… Dự đoán “thỏa thuận sau bầu cử giữa kỳ”

Tổng thống Trump dành nhiều thời gian nhất cho vấn đề Iran. Ông nói rằng “phải đưa ra một quyết định lớn”, đồng thời cho biết ông phải quyết định liệu có đạt thỏa thuận để Iran có thể tái thiết đất nước hay nhanh chóng “tiêu diệt (annihilate)” Cộng hòa Hồi giáo này.

Ông tiếp tục đặt câu hỏi: “Liệu chúng ta sẽ đẩy họ xuống địa ngục (drive them into hell), khiến họ không còn cơ hội sống sót, không còn hy vọng về một tương lai vĩ đại hay thế hệ mai sau?”. Qua đó, ông để ngỏ khả năng tiếp tục hành động quân sự, đồng thời nhấn mạnh tính chính đáng của cuộc chiến với Iran do Mỹ khởi động cùng Israel.

Tuy nhiên, ông vẫn để ngỏ khả năng đàm phán. Tổng thống Trump cho rằng Iran đang trì hoãn thỏa thuận cho đến cuộc bầu cử giữa kỳ của Mỹ vào tháng 11 và nói: “Tôi tin rằng một thỏa thuận sẽ được đạt được ngay sau cuộc bầu cử”.

Ông cho rằng nếu đạt được thỏa thuận, “giá dầu sẽ giảm mạnh”. Như vậy, ông đã gắn cuộc chiến với Iran và giá năng lượng trong bối cảnh cuộc bầu cử giữa kỳ đang đến gần.

Tổng thống Trump nhấn mạnh rằng ông sẽ tuyệt đối không cho phép Iran sở hữu vũ khí hạt nhân. Ông nói: “Iran từng là kẻ bắt nạt (bully) ở Trung Đông, nhưng giờ không còn như vậy nữa”, đồng thời kêu gọi các quốc gia tham gia cô lập hoàn toàn Iran về kinh tế cho đến khi nước này chấm dứt các cuộc tấn công tàu thương mại, tham vọng phát triển hạt nhân và hỗ trợ khủng bố.

Khi giải thích chính sách đối ngoại này, Tổng thống Trump nhấn mạnh khả năng hành động của bản thân. Ông nói: “Trong khi những người khác chỉ nói, tôi đã hành động (While others have talked, I have acted)”, đồng thời nhấn mạnh: “Khi những người khác nói về hòa bình, tôi đã tạo ra hòa bình; khi những người khác phớt lờ các mối đe dọa, tôi đã đối đầu với chúng”.

◇ Ông Trump gây sức ép với Cuba: “Sẽ sụp đổ”… 4 thành viên phái đoàn rời khỏi hội trường trong lúc ông phát biểu

Thông điệp cứng rắn của Tổng thống Trump tiếp tục hướng sang Tây Bán cầu. Ông cho biết đang theo đuổi “sự thay đổi căn bản (fundamental change)” đối với tình hình Cuba, đồng thời đánh giá chính quyền cộng sản nước này đang phải đối mặt với sức ép lớn nhất từ trước đến nay.

Tổng thống Trump gọi Cuba là “một quốc gia hoàn toàn thất bại” và nói: “Cuba đang thất bại nghiêm trọng hơn bao giờ hết và sẽ sụp đổ”.

Ông cho biết Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio đang phụ trách đàm phán với Cuba. Tổng thống Trump nói Ngoại trưởng Rubio đang tiến hành “các cuộc đàm phán sâu rộng” và cho biết: “Hãy chờ xem mọi chuyện sẽ diễn ra thế nào”.

Theo tờ New York Times (NYT) của Mỹ, khi Tổng thống Trump tiếp tục chỉ trích chính quyền Cuba, 4 thành viên phái đoàn Cuba đã đứng dậy rời khỏi hội trường. Sau đó, Ngoại trưởng Cuba Bruno Rodríguez phản bác trên mạng xã hội X rằng Cuba là một quốc gia có chủ quyền độc lập và không phải là mối đe dọa đối với Mỹ.

Tổng thống Trump đưa Venezuela ra làm một ví dụ về thành quả chính sách của Mỹ tại Tây Bán cầu. Khi đề cập đến việc Tổng thống Nicolás Maduro bị lật đổ hồi tháng 1 và các chiến dịch truy quét ma túy của quân đội Mỹ tại vùng Caribe và phía đông Thái Bình Dương, ông nói: “Chiến lợi phẩm thuộc về người chiến thắng (to the victor belong the spoils)”.

Ông nhấn mạnh: “Chúng tôi đang tái lập sức mạnh của Mỹ, bao gồm cả sức mạnh quân sự, ở những nơi cần thiết”, đồng thời khẳng định sẽ không cho phép bất kỳ mối đe dọa nào đối với Mỹ có chỗ đứng tại bất cứ đâu ở Tây Bán cầu.

Theo Reuters, Tổng thống Trump dự kiến gặp ít nhất 11 nhà lãnh đạo và người đứng đầu các nước, trong đó có Tổng thống lâm thời Venezuela Delcy Rodríguez và Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky, những người xuất hiện tại Đại hội đồng Liên Hợp Quốc ngày hôm đó.

◇ Ông Trump phản đối quản lý AI quốc tế: “Mỹ đi trước Trung Quốc về siêu trí tuệ”

Sau các vấn đề quân sự và ngoại giao, Tổng thống Trump cũng thể hiện lập trường phản đối sự kiểm soát quốc tế đối với AI. Ông tuyên bố: “Mỹ hoàn toàn phản đối mọi nỗ lực nhằm tạo ra một kế hoạch toàn cầu của những người theo chủ nghĩa toàn cầu (globalist scheme) để kiểm soát AI”.

Ông cho rằng sự phát triển của AI sẽ mang lại những thay đổi lớn hơn cả cuộc Cách mạng Công nghiệp và tuyên bố sẽ không hạn chế sự phát triển công nghệ. Ông nói rằng các cơ quan thực thi pháp luật sẽ can thiệp khi cần thiết, nhưng “chúng tôi sẽ khuyến khích Siêu trí tuệ (Super Intelligence - SI), chứ không hạn chế nó”.

Tổng thống Trump công bố sẽ sử dụng thuật ngữ “siêu trí tuệ” thay cho AI trong các tài liệu của chính phủ Mỹ. Ông cho rằng từ “nhân tạo (artificial)” khiến trí tuệ nghe có vẻ giả tạo, trong khi “siêu” là cách gọi chính xác hơn.

Ông cũng trực tiếp đề cập đến cuộc cạnh tranh công nghệ Mỹ - Trung. Ông nói: “Ai chiến thắng trong AI, ai chiến thắng trong siêu trí tuệ sẽ là người chiến thắng”, đồng thời cho rằng Mỹ đang đi trước Trung Quốc và các quốc gia khác và sẽ duy trì lợi thế này.

Lập trường của Tổng thống Trump trái ngược với cảnh báo được Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc António Guterres đưa ra trong bài phát biểu khai mạc Đại hội đồng Liên Hợp Quốc cuối cùng trước khi ông mãn nhiệm. Tổng Thư ký Guterres cảnh báo AI đang phát triển nhanh hơn khả năng con người hiểu được kết quả của nó, đồng thời kêu gọi xây dựng các cơ chế an toàn quốc tế.

Ông nói: “Robot sát thủ không được phép có chỗ đứng trong tương lai của chúng ta (Killer robots must have no place in our future)”, đồng thời nhấn mạnh đối thoại, minh bạch, lòng tin và hợp tác giữa các quốc gia về AI.

Tổng thống Trump cũng trực tiếp chỉ trích Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC). Ông gọi ICC là một cơ quan “bất hảo (rogue)” và “mất kiểm soát (out-of-control)”, đồng thời kêu gọi các quốc gia thành viên lập tức rút khỏi tổ chức này.

Về cuộc chiến Nga - Ukraine, ông cho biết đang hợp tác chặt chẽ với lãnh đạo hai nước và khẳng định cuộc chiến sẽ được giải quyết “nhanh hơn mọi người nghĩ”.

Tuy nhiên, vấn đề Triều Tiên, vốn liên quan trực tiếp đến Hàn Quốc, đã không xuất hiện trong bài phát biểu. Trong khoảng 37 phút phát biểu, Tổng thống Trump không một lần nhắc đến Triều Tiên hay Chủ tịch Kim Jong-un.

◇ Mỹ - Đan Mạch - Greenland ký thỏa thuận an ninh… Ông Trump: “Xây 2 căn cứ quân sự tại Greenland”

Ngay sau bài phát biểu, chính sách mở rộng sức mạnh quân sự của Tổng thống Trump tiếp tục được thể hiện qua việc ký thỏa thuận an ninh Greenland. Ông đã ký thỏa thuận ba bên với Thủ tướng Frederiksen và người đứng đầu chính quyền tự trị Nielsen nhằm tăng cường an ninh tại Bắc Cực và Bắc Đại Tây Dương.

Thỏa thuận cho phép mở rộng sự hiện diện và hoạt động quân sự của Mỹ tại Greenland. Tuy nhiên, thỏa thuận chưa đi đến việc sáp nhập Greenland thành lãnh thổ Mỹ như Tổng thống Trump từng yêu cầu, đồng thời chủ quyền của Đan Mạch và quyền tự quyết của người dân Greenland vẫn được duy trì.

Trong bài phát biểu tại Liên Hợp Quốc, Tổng thống Trump gọi Greenland là “biên giới phía bắc của Bắc Mỹ”. Ông cho rằng thỏa thuận với Vương quốc Đan Mạch và người dân Greenland trao cho Mỹ “quyền kiểm soát vĩnh viễn (permanent control)” đối với an ninh và các nhu cầu khác của Greenland.

Sau đó, Tổng thống Trump cho biết Mỹ sẽ sớm xây dựng “2 căn cứ quân sự quy mô rất lớn (two very major military bases)” tại Greenland.

Thủ tướng Frederiksen đánh giá thỏa thuận lần này là “một thỏa thuận có thể tồn tại vĩnh viễn (a deal that can last forever)”, đồng thời cho rằng đây là thỏa thuận tốt cho Mỹ, Greenland, Đan Mạch, Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) và châu Âu.

Người đứng đầu chính quyền tự trị Greenland Nielsen cũng nhấn mạnh: “Đây không phải là một thỏa thuận về chúng tôi, mà là một thỏa thuận cùng với chúng tôi”, đồng thời cho rằng thỏa thuận phản ánh quyền lợi, sinh kế và sự phát triển của người dân Greenland.

◇ Truyền thông quốc tế chú ý thông điệp “hòa bình và sức mạnh quân sự”… Ông Trump đón Chủ tịch Tập Cận Bình theo nghi thức quốc khách

Các hãng truyền thông quốc tế lớn chú ý đến việc Tổng thống Trump đồng thời đưa ra những thông điệp trái chiều về hòa bình và sức mạnh quân sự. Tờ Wall Street Journal (WSJ) của Mỹ phân tích rằng Tổng thống Trump vừa tự mô tả mình là người tạo ra hòa bình, vừa đe dọa “tiêu diệt” Iran, đồng thời hướng bài phát biểu tới cử tri Mỹ đang mệt mỏi vì chiến tranh và giá năng lượng hơn là các nhà lãnh đạo thế giới có mặt tại hội trường Đại hội đồng Liên Hợp Quốc.

NYT đánh giá Tổng thống Trump vừa phô diễn sức mạnh của mình, vừa lần lượt công kích Iran, Cuba, Venezuela và ICC, những quốc gia và tổ chức mà ông chỉ trích.

Reuters đưa tin Tổng thống Trump lặp lại những chỉ trích trước đây đối với Liên Hợp Quốc, nhưng không đưa ra một cuộc tấn công mới bất ngờ hay tuyên bố rút khỏi thêm một tổ chức quốc tế nào, đồng thời cho rằng các nhà ngoại giao tại Liên Hợp Quốc “có lẽ đã thở phào nhẹ nhõm”.

Bloomberg đánh giá bài phát biểu lần này “nhìn chung mang tính phòng thủ”. Hãng này phân tích rằng khác với năm ngoái, Tổng thống Trump nhấn mạnh sức mạnh của Mỹ và những thành quả ngoại giao của bản thân trong bối cảnh phải đối mặt với áp lực chính trị trước cuộc bầu cử giữa kỳ.

Sau khi tiếp tục các hoạt động ngoại giao cấp cao bên lề Đại hội đồng Liên Hợp Quốc trong ngày 22, Tổng thống Trump sẽ đón Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình theo nghi thức quốc khách từ ngày 23. Chủ tịch Tập sẽ không tham dự Đại hội đồng Liên Hợp Quốc mà dự kiến hội đàm với Tổng thống Trump tại Washington D.C.

Ha Man-joo, phóng viên thường trú tại Washington