Nghi vấn doanh nghiệp điện toán đám mây Megaspeed của Singapore tìm cách xuất khẩu vòng các chip tiên tiến của Nvidia sang Trung Quốc một lần nữa thu hút sự chú ý, đưa chiến lược “Singapore washing” của các doanh nghiệp có nguồn gốc Trung Quốc vào tâm điểm xem xét. Giới phân tích nhận định chiến lược thành lập pháp nhân hoặc chuyển trụ sở chính sang Singapore nhằm né tránh căng thẳng Mỹ - Trung, đồng thời tiếp cận nguồn vốn và công nghệ phương Tây, đang bộc lộ những giới hạn. Mỹ đang truy tìm điểm đến cuối cùng của số chip do Megaspeed mua vào, trong khi chính quyền Trung Quốc cũng đảo ngược thương vụ bán công ty trí tuệ nhân tạo (AI) Manus cho Mỹ sau khi doanh nghiệp này chuyển trụ sở sang Singapore. Những diễn biến này cho thấy việc thay đổi địa điểm đăng ký pháp nhân không còn đủ để né tránh các quy định của cả hai nước.

Ngày 10/11 (giờ địa phương), Reuters đưa tin Megaspeed một lần nữa trở thành tâm điểm chú ý trong bối cảnh Mỹ điều tra mối quan hệ giữa ông Jensen Huang, CEO Nvidia, và nữ doanh nhân người Trung Quốc Alice Huang. Bà Alice Huang, người bị cho là có quan hệ tình cảm ngoài luồng với CEO Nvidia, từng giữ chức vụ quản lý tại Megaspeed và đang bị nghi ngờ liên quan đến các hoạt động tình báo phục vụ Trung Quốc. Trước đó, Megaspeed đã trở thành đối tượng điều tra của Mỹ vì nghi vấn hỗ trợ đưa các dòng chip tiên tiến của Nvidia vào Trung Quốc, bất chấp lệnh hạn chế xuất khẩu sang thị trường này.

◇ Pháp nhân đăng ký tại Singapore sở hữu công ty, nhưng điểm mấu chốt là đích đến cuối cùng của số chip

Theo hồ sơ đăng ký doanh nghiệp mà Reuters thu thập được, Megaspeed được thành lập vào năm 2015 với tên gọi SevenRoad International và đổi tên thành tên hiện tại vào tháng 3/2023. Công ty này được tách ra từ một doanh nghiệp trò chơi điện tử Trung Quốc. Hiện toàn bộ cổ phần của Megaspeed thuộc sở hữu của Swift Data, một pháp nhân đăng ký tại Singapore. Các giám đốc và thư ký công ty được ghi tên trong hồ sơ đăng ký của cả hai doanh nghiệp đều là người Singapore.

Quy mô công ty tăng trưởng nhanh chóng. Tổng tài sản của Megaspeed tăng từ 33 triệu USD (khoảng 44,088 tỷ won) năm 2023 lên 3 tỷ USD (khoảng 4.008 tỷ won) vào năm 2024. Trong cùng kỳ, doanh thu tăng từ mức 0 lên 294 triệu USD (khoảng 392,784 tỷ won). Trên trang web chính thức, Megaspeed tự giới thiệu là đối tác điện toán đám mây khu vực châu Á - Thái Bình Dương của Nvidia, đồng thời cho biết cung cấp các dịch vụ sử dụng hệ thống AI tiên tiến như GB200 NVL72 và HGX H100.

Tuy nhiên, việc một pháp nhân Singapore đứng tên sở hữu công ty theo hồ sơ đăng ký và việc các giao dịch chip trên thực tế có tuân thủ quy định hay không là hai vấn đề riêng biệt. Trọng tâm điều tra của Mỹ là liệu Megaspeed có chuyển các loại chip bị hạn chế xuất khẩu sang Trung Quốc vào thị trường này hay không. Cảnh sát Singapore cũng cho biết đã mở cuộc điều tra công ty từ tháng 10 năm ngoái vì nghi ngờ vi phạm luật pháp nước này. Ngày 31/10 vừa qua, Bộ Nội vụ Singapore xác nhận cuộc điều tra Megaspeed vẫn đang được tiến hành, đồng thời bác bỏ thông tin cho rằng cơ quan chức năng nước này tiến hành một cuộc điều tra riêng về mối liên hệ giữa bà Alice Huang và các cơ quan tình báo Trung Quốc.

Megaspeed phủ nhận cáo buộc chuyển chip trái phép. Trong tuyên bố đăng trên trang web, công ty khẳng định Cục Công nghiệp và An ninh (BIS) thuộc Bộ Thương mại Mỹ, các cơ quan chức năng Malaysia và Nvidia đã nhiều lần tiến hành kiểm tra tại chỗ, nhưng không phát hiện bằng chứng về việc chuyển giao chip trái phép hay các hành vi vi phạm pháp luật khác. Tuy nhiên, đây là tuyên bố từ phía doanh nghiệp, không đồng nghĩa với việc cơ quan chức năng đã thông báo kết thúc điều tra. Ngày 8/11, hội đồng quản trị Nvidia cũng bắt đầu một cuộc điều tra độc lập sau thông tin cho rằng CEO Jensen Huang trở thành mục tiêu của hoạt động tình báo nước ngoài. Hội đồng quản trị cho biết hiện không có cơ sở để tin rằng an ninh quốc gia hoặc bí mật của công ty đã bị xâm phạm.

◇ Chuyển trụ sở để tìm kiếm nguồn vốn phương Tây, nhưng Trung Quốc cũng chặn thương vụ mua bán

Lý do các doanh nghiệp Trung Quốc lựa chọn Singapore xuất phát từ uy tín mà quốc gia này đã xây dựng với tư cách là trung tâm tài chính và thương mại quốc tế. Họ kỳ vọng có thể thu hút nhà đầu tư phương Tây, mở rộng sang các thị trường bên ngoài Trung Quốc và giảm thiểu những gián đoạn kinh doanh do căng thẳng Mỹ - Trung gây ra. Xu hướng này không chỉ lan rộng trong lĩnh vực công nghệ mà còn xuất hiện ở các ngành khoáng sản thiết yếu và công nghệ sinh học.

Tháng 12 năm ngoái, ông KG Tan, CEO InCorp Group, đơn vị hỗ trợ doanh nghiệp mở rộng hoạt động ra nước ngoài, cho biết với Reuters rằng số lượng doanh nghiệp Trung Quốc liên hệ hỏi về việc chuyển trụ sở sang Singapore đã tăng 15-20% so với năm trước đó. Hiện chưa có số liệu thống kê chính thức về tổng số doanh nghiệp Trung Quốc chuyển đến Singapore, nhưng đây là một ví dụ trong ngành cho thấy nhu cầu dịch chuyển đang gia tăng. Tuy nhiên, Shein, doanh nghiệp thời trang có trụ sở tại Singapore, cũng từng gặp phải cả sự phản đối về mặt chính trị từ phương Tây lẫn vấn đề phê duyệt của chính quyền Trung Quốc trong quá trình xúc tiến niêm yết ở nước ngoài.

Trường hợp của Manus cũng cho thấy việc chuyển trụ sở chính không đủ để doanh nghiệp né tránh sự kiểm soát của Trung Quốc. Công ty AI có nguồn gốc từ Trung Quốc này đã chuyển trụ sở chính và đội ngũ nhân sự chủ chốt sang Singapore vào năm ngoái, sau đó được Meta mua lại vào tháng 12 cùng năm. Giá trị thương vụ được cho là vượt 2 tỷ USD (khoảng 267,22 tỷ won). Tuy nhiên, vào cuối tháng 4 vừa qua, cơ quan thẩm định an ninh đầu tư nước ngoài trực thuộc Ủy ban Cải cách và Phát triển Quốc gia Trung Quốc đã ra lệnh cấm thương vụ mua lại Manus bằng nguồn vốn nước ngoài và yêu cầu hủy giao dịch. Thông báo chính thức không công bố lý do cụ thể của quyết định thẩm định.

Ngày 1/9 vừa qua, Manus thông báo đã khôi phục hoạt động độc lập. Trong quá trình tách khỏi Meta, một số người dùng phải sao lưu và khôi phục dữ liệu, đồng thời dịch vụ cũng bị gián đoạn trong một khoảng thời gian. Ngay cả doanh nghiệp đã chuyển cả trụ sở chính lẫn đội ngũ nhân sự chủ chốt sang nước ngoài vẫn phải nhận lệnh hủy giao dịch từ Trung Quốc, và những tác động từ quyết định này đã ảnh hưởng trực tiếp đến người sử dụng dịch vụ.

Tháng 5 vừa qua, ông Chris Chen, nhà sáng lập tổ chức hỗ trợ khởi nghiệp Future500, viết trên Asia Times rằng các nhà đầu tư cần xác minh chính xác những tài sản mà họ thực sự sở hữu khi rót vốn vào một pháp nhân đăng ký tại Singapore. Theo ông, nhà đầu tư cần kiểm tra quyền sở hữu trí tuệ thuộc về ai và được đăng ký tại quốc gia nào, pháp nhân đó có thực sự tiến hành hoạt động kinh doanh hay không, cũng như doanh thu ghi nhận trong sổ sách có thể được xác minh độc lập hay không.

Chính phủ Singapore cũng thể hiện lập trường cứng rắn đối với hành vi lợi dụng lãnh thổ nước này để né tránh các biện pháp kiểm soát xuất khẩu. Trong tuyên bố gần đây, Bộ Nội vụ Singapore cho biết nước này không thực thi các biện pháp kiểm soát xuất khẩu do quốc gia khác đơn phương áp đặt, nhưng sẽ không dung thứ cho hành vi lợi dụng Singapore để thực hiện các giao dịch vòng hoặc vi phạm quy định. Chính phủ khẳng định sẽ xử lý nghiêm các doanh nghiệp và cá nhân vi phạm pháp luật Singapore hoặc có hành vi gian lận, lừa dối.

Theo Jung Ri-na

Phóng viên đặc phái tại Hà Nội