0
Tổng thống Mỹ Donald Trump (bên trái) ngày 17 (giờ địa phương) tại bữa tối do Tổng thống Pháp Emmanuel Macron (bên phải) tổ chức ở Cung điện Versailles, phía tây nam Paris, đã ký bản ghi nhớ hiểu biết (MOU) về chấm dứt xung đột với Iran và giơ lên cho thấy văn bản này. / Trích video đăng trên X của Tổng thống Macron · AFP · Yonhap

Mỹ và Iran ngày 18 (giờ địa phương) đã đưa vào hiệu lực bản ghi nhớ hiểu biết (MOU) về chấm dứt xung đột, đồng thời bắt đầu dỡ bỏ phong tỏa hàng hải và miễn phí quá cảnh tại eo biển Hormuz.

Phó Tổng thống Mỹ J.D. Vance trong cuộc họp báo tại Nhà Trắng cho biết: “Theo MOU chấm dứt xung đột với Iran, thời hạn đàm phán 60 ngày chính thức bắt đầu từ hôm nay”. Theo đó, hạn chót cho các cuộc đàm phán về phi hạt nhân hóa và dỡ bỏ trừng phạt là ngày 16 tháng 8. Cuộc gặp tại Bürgenstock, Thụy Sĩ vào ngày 19 được dự kiến sẽ chuyển từ lễ ký chính thức sang đàm phán sơ bộ về việc thực thi thỏa thuận, trong khi lịch trình đàm phán phi hạt nhân hóa toàn diện vẫn còn linh hoạt.

◇ Vance tuyên bố bắt đầu đàm phán 60 ngày… Hải quân Mỹ dỡ bỏ phong tỏa hàng hải với Iran

Phó Tổng thống Vance cho biết, theo MOU chấm dứt xung đột, Hải quân Mỹ đã dỡ bỏ phong tỏa hàng hải đối với Iran. Bộ Tư lệnh Trung ương Mỹ cũng xác nhận việc dỡ bỏ phong tỏa và cho biết các tàu chiến sẽ vẫn hiện diện trong khu vực để đảm bảo tuân thủ thỏa thuận.

Ông Vance cũng nhấn mạnh rằng trong đêm trước đó, 12,5 triệu thùng dầu đã đi qua eo biển Hormuz, cho thấy việc khôi phục lưu thông đang diễn ra sau khi MOU có hiệu lực.

Nội dung chính của MOU là thống nhất mở cửa eo biển Hormuz và dỡ bỏ phong tỏa hàng hải đối với Iran, đồng thời tiến hành đàm phán trong 60 ngày về vấn đề phi hạt nhân hóa và dỡ bỏ trừng phạt, có thể gia hạn thời gian. Tổng thống Mỹ Donald Trump viết trên mạng xã hội Truth Social rằng: “Thị trường rất thích tình hình hiện tại khi giá dầu giảm mạnh và chứng khoán tăng mạnh”.

◇ Mỹ - Iran đàm phán sơ bộ về thực thi MOU tại Bürgenstock, Thụy Sĩ ngày 19

Ban đầu, phái đoàn Mỹ do Phó Tổng thống Vance dẫn đầu và Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf dự kiến gặp nhau tại Thụy Sĩ ngày 19 để ký MOU và bắt đầu đàm phán tiếp theo.

Tuy nhiên, Tổng thống Trump ngày 17 đã trực tiếp ký văn bản trong bữa tối với Tổng thống Pháp Emmanuel Macron tại Cung điện Versailles, và bản chụp văn bản đã được chuyển tới Iran và Pakistan. Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian cũng công bố ảnh ký ngày 18, cho thấy việc ký kết cấp nguyên thủ diễn ra sớm hơn dự kiến.

Bộ Ngoại giao Thụy Sĩ ngày 18 cho biết Mỹ và Iran cùng các nước trung gian như Pakistan, Qatar và các quốc gia liên quan khác sẽ tiến hành đàm phán sơ bộ về việc thực thi thỏa thuận tại Bürgenstock vào ngày 19.

Hãng tin AFP đưa tin cuộc gặp ngày 19 đã được chuyển từ lễ ký sang đàm phán hậu thỏa thuận nhằm cụ thể hóa các nội dung chi tiết. New York Times dẫn nguồn truyền thông Iran cho biết lễ ký sẽ không diễn ra. Phó Tổng thống Vance cũng nói rằng cuộc đàm phán với phái đoàn Iran dự kiến diễn ra cuối tuần nhưng có thể thay đổi.

◇ Lãnh tụ tối cao Iran Khamenei chấp thuận có điều kiện MOU… từ chối yêu cầu bổ sung của Mỹ

Lãnh tụ tối cao Iran, Đại giáo chủ Seyed Mojtaba Khamenei, trong thông điệp gửi quốc dân qua truyền thông nhà nước cho biết ông “về nguyên tắc có quan điểm khác” về thỏa thuận này, nhưng đã cho phép dựa trên “ý chí mạnh mẽ và trách nhiệm của Tổng thống – Chủ tịch Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao (SNSC).”

Ông Khamenei nhấn mạnh rằng các cuộc đàm phán trực tiếp sắp tới không có nghĩa là chấp nhận quan điểm của đối phương, đồng thời tuyên bố sẽ không chấp nhận các yêu cầu quá mức từ phía Mỹ.

SNSC Iran cùng ngày thông báo theo Điều 5 của MOU, trong 60 ngày tới sẽ không thu phí quá cảnh đối với tàu thương mại đi qua eo biển Hormuz, và toàn bộ chi phí sẽ do chính phủ Iran chi trả. Đài IRIB cho biết Iran cũng sẽ từng bước thực hiện các biện pháp đảm bảo an toàn hàng hải, bao gồm cả rà phá thủy lôi, theo quy định của MOU.

◇ Trump: “Ngừng bắn hoàn toàn trên mọi mặt trận”… Vance gây áp lực công khai với Israel

Tổng thống Trump viết trên Truth Social rằng: “Chúng tôi kỳ vọng một lệnh ngừng bắn hoàn toàn trên mọi mặt trận, bao gồm Lebanon, Hezbollah và Israel.” Ông nhấn mạnh Mỹ cam kết với hòa bình và khuyến khích tất cả các bên tại Trung Đông giữ cam kết để tiến trình đàm phán diễn ra thuận lợi.

Phó Tổng thống Vance nói rằng “Tổng thống Trump hiện là nguyên thủ quốc gia thân thiện với Israel nhất và là lãnh đạo của siêu cường thế giới,” đồng thời kêu gọi Israel tôn trọng MOU lần này.

Ông cũng cho rằng các cuộc tấn công nhằm vào dân thường tại Beirut, thủ đô Lebanon, là không thể chấp nhận, và chỉ trích các bộ trưởng Israel phản đối MOU rằng “hãy tỉnh táo và nhìn vào thực tế.”

Vance cũng cho rằng việc tạm dỡ bỏ trừng phạt dầu Iran không phải là lợi ích mới dành cho Iran. Tuy nhiên, có ý kiến cho rằng Iran có thể bán dầu với giá cao hơn cho nhiều quốc gia thay vì chỉ bán rẻ cho Trung Quốc do bị trừng phạt.

Tổng thống Pezeshkian đăng toàn văn MOU trên X, gọi đây là “một văn kiện lịch sử và thông điệp mạnh mẽ của Iran,” đồng thời nói rằng nó phản ánh tiếng nói của một dân tộc không đánh đổi phẩm giá và độc lập dù chịu áp lực.

Văn bản công bố gồm 3 trang tiếng Anh và 2 trang tiếng Ba Tư, mỗi trang đều có chữ ký của hai nguyên thủ, và trang cuối có chữ ký của đại diện nước trung gian là Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif.

Phó Tổng thống Vance cho biết việc công bố MOU bị trì hoãn là do phía Iran không mong muốn. Tại Mỹ, sau khi văn bản chưa được công bố dù đã ký điện tử từ ngày 14, dư luận đã yêu cầu công bố rộng rãi, và sau khi công bố, thỏa thuận cũng bị chỉ trích là có lợi cho Iran.

Theo Ha Man-joo, phóng viên thường trú tại Washington