0
./Yonhap

Mỹ và Iran đã tổ chức cuộc đàm phán cấp cao tiếp theo nhằm triển khai Biên bản ghi nhớ (MOU) chấm dứt chiến tranh vào ngày 21/6 (giờ địa phương) tại khu nghỉ dưỡng Burgenstock, gần Obburgen (Thụy Sĩ). Tuy nhiên, ngay trong ngày đầu tiên, các cuộc thương lượng đã rơi vào bế tắc do Tổng thống Mỹ Donald Trump đe dọa tiến hành không kích trở lại và bất đồng liên quan đến tình hình Lebanon.

Truyền thông Iran đưa tin phái đoàn nước này đã rời bàn đàm phán sau cuộc họp bốn bên kéo dài 80 phút. Tuy nhiên, AP và Bloomberg cho biết phía Iran vẫn duy trì liên lạc với các nước trung gian, nên tiến trình đàm phán chưa hoàn toàn đổ vỡ. Ngoài Mỹ và Iran, đại diện Pakistan và Qatar, hai quốc gia đóng vai trò trung gian cũng tham dự cuộc họp.

Mỹ cho rằng thời hạn đàm phán 60 ngày đã bắt đầu từ ngày 18/6, tức một ngày sau khi lãnh đạo hai nước ký MOU. Vì vậy, hạn chót để đạt được thỏa thuận cuối cùng là ngày 16/8.

◇ Trump đe dọa không kích Iran vì Hezbollah: "Mâu thuẫn với điều khoản kiềm chế sử dụng vũ lực trong MOU"

Trong bài đăng trên mạng xã hội Truth Social, Tổng thống Trump tuyên bố: "Iran phải lập tức ngăn chặn lực lượng ủy nhiệm được tài trợ mạnh tại Lebanon gây rắc rối. Nếu không, chúng tôi sẽ tấn công Iran một lần nữa với sức mạnh còn lớn hơn cuộc không kích tuần trước".

Trong cuộc phỏng vấn với Fox News cùng ngày, ông Trump cũng cảnh báo giới chức Iran: "Nếu các người phong tỏa eo biển Hormuz, các người sẽ không còn đất nước để trở về, thậm chí cũng không thể quay lại cái đất nước chết tiệt của mình".

Theo tờ Wall Street Journal (WSJ), những phát ngôn đề cập đến khả năng tái không kích và kiểm soát eo biển Hormuz đã trở thành cơ sở để Iran cho rằng Mỹ vi phạm điều khoản trong MOU, vốn quy định hai bên phải kiềm chế đe dọa hoặc sử dụng vũ lực đối với nhau.

◇ Iran từ chối đàm phán hạt nhân trước khi chiến sự Lebanon kết thúc

Sau những tuyên bố cứng rắn của ông Trump, hãng thông tấn quốc gia IRNA cho biết đoàn đàm phán Iran do Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf dẫn đầu đã phản đối mạnh mẽ phía Mỹ trước khi rời khỏi phòng họp.

Trên mạng xã hội X, ông Ghalibaf viết: "Nếu những lời đe dọa của họ thực sự có hiệu quả thì họ đã không rơi vào tình thế tuyệt vọng như hôm nay". Ông nhấn mạnh: "Chúng tôi hoàn toàn không coi trọng các lời đe dọa của Mỹ". Ông cũng cảnh báo Washington nên thận trọng trong phát ngôn, đồng thời khẳng định quân đội Iran đã sẵn sàng đáp trả bằng những biện pháp khác và sẽ không bị dao động trước bất kỳ tuyên bố nào.

Lập trường cứng rắn của Iran cũng thể hiện qua việc từ chối thảo luận về chương trình hạt nhân. Đài truyền hình quốc gia IRIB cho biết trong cuộc họp kéo dài 80 phút, các bên hoàn toàn không đề cập đến vấn đề hạt nhân mà chỉ tập trung vào tình hình Lebanon và việc giám sát thực hiện MOU.

◇ Phó Tổng thống Mỹ mở khả năng cải thiện quan hệ, nhưng Washington vẫn giữ điều kiện về hạt nhân

Trước khi đàm phán bắt đầu, Phó Tổng thống Mỹ J.D. Vance cho biết Tổng thống Trump mong muốn mở ra "một chương mới" trong quan hệ với người dân Iran. Ông khẳng định Mỹ sẵn sàng thay đổi căn bản quan hệ nếu Iran từ bỏ vai trò gây bất ổn trong khu vực và từ bỏ chương trình phát triển vũ khí hạt nhân. Phái đoàn Mỹ tham gia đàm phán có Đặc phái viên Trung Đông Steve Witkoff và Jared Kushner, con rể của Tổng thống Trump.

Washington đưa ra khả năng cho phép Iran nối lại xuất khẩu dầu mỏ như một biện pháp khuyến khích, nhưng việc giải phóng các khoản tài sản bị phong tỏa vẫn phụ thuộc vào tiến triển của đàm phán hạt nhân. Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright nhấn mạnh trong cuộc phỏng vấn với ABC rằng: "Điều Iran nhận được chỉ là khả năng bán dầu trở lại." Ông khẳng định nếu không có tiến triển đáng kể và có thể kiểm chứng trong đàm phán hạt nhân thì Mỹ sẽ không giải tỏa các tài sản bị đóng băng của Iran.

◇ Israel từ chối rút quân khỏi Lebanon nhưng phát tín hiệu giảm cường độ tấn công

Trở ngại lớn nhất của các cuộc đàm phán Mỹ - Iran lại nằm ngoài bàn thương lượng.

Bộ trưởng Quốc phòng Israel Israel Katz tuyên bố quân đội Israel (IDF) sẽ không chịu bất kỳ hạn chế nào trong các chiến dịch nhằm loại bỏ các mối đe dọa tại Lebanon và sẽ không rút khỏi vùng đệm an ninh ở Lebanon.

Tổng Tham mưu trưởng IDF Eyal Zamir, trong chuyến thăm miền Nam Lebanon, cũng nhận định lệnh ngừng bắn hiện nay đang ở trạng thái rất mong manh và quân đội cần duy trì mức sẵn sàng chiến đấu cao để có thể nhanh chóng chuyển sang tấn công nếu cần thiết.

Tuy nhiên, theo New York Times (NYT), chính phủ Israel đã chỉ thị quân đội chỉ tiến hành các hoạt động mang tính phòng vệ. Đến tối cùng ngày, chưa có báo cáo nào về các cuộc không kích của Israel hoặc các vụ tấn công của Hezbollah nhằm vào mục tiêu Israel.

Như vậy, Israel vừa phát đi tín hiệu giảm quy mô các cuộc tấn công, vừa khẳng định sẽ không rút quân khỏi Lebanon. Bloomberg dẫn lời một nguồn tin am hiểu quá trình đàm phán cho biết việc giải quyết xung đột tại Lebanon là chìa khóa quyết định thành bại của vòng đàm phán ở Thụy Sĩ và cuối cùng vẫn phụ thuộc vào việc Israel có ủng hộ hay không.

Chuyên gia về Iran của Trung tâm Wilson, ông Mohamed Amersi, nhận định với WSJ rằng: "Đối với Iran, không có vấn đề nào ở Trung Đông được quan tâm nhiều hơn chính sách mở rộng ảnh hưởng của Israel tại Lebanon".

Theo Ha Man-joo, phóng viên thường trú tại Washington