0
Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hàn Quốc Jung Sung-ho./ Yonhap

“Bản chất của vụ việc lần này nằm ở sự quản lý yếu kém và thái độ thiếu trách nhiệm của Coupang khi để lộ thông tin cá nhân của 33,7 triệu người dân.”

Bộ trưởng Tư pháp Hàn Quốc Jung Sung-ho đã chỉ trích mạnh mẽ phản ứng của Coupang liên quan đến “Vụ rò rỉ thông tin cá nhân của Coupang” thông qua mạng xã hội (SNS) ngày 23/1 năm nay. Ông cũng lên án việc các công ty đầu tư Mỹ nắm cổ phần Coupang nộp đơn thông báo ý định khởi kiện trọng tài đầu tư quốc tế (ISDS) chống lại chính phủ Hàn Quốc, cho rằng họ “đưa ra các lập luận vô căn cứ và yêu cầu chính phủ Mỹ can thiệp”.

Khoảng 4 tháng sau, Bộ Tư pháp Hàn Quốc đang phối hợp với các bộ ngành liên quan và các hãng luật đại diện chính phủ để chuẩn bị cho cuộc chiến trọng tài ISDS. Đồng thời, Bộ trưởng Jung cũng đang xem xét cả việc ban hành luật kiện tập thể lẫn chế độ bồi thường thiệt hại mang tính trừng phạt. Trong cuộc phỏng vấn với Asia Today, ông đã chia sẻ về kế hoạch đối phó vụ ISDS của Coupang cũng như định hướng thúc đẩy các dự luật liên quan đến dân sinh và an toàn. Bộ Tư pháp cho biết họ cũng đang xúc tiến cải cách các quy định về tịch thu tài sản độc lập, quốc hữu hóa tài sản thân Nhật và sửa đổi Bộ luật Dân sự.

Q. Vụ rò rỉ dữ liệu cá nhân của Coupang hiện đã dẫn tới việc các nhà đầu tư Mỹ nộp đơn ISDS và cả sự can thiệp từ giới chính trị Mỹ. Ông nhìn nhận tình hình hiện nay như thế nào?

- Chính phủ đang xem xét kỹ lưỡng các lập luận trong đơn ISDS của các nhà đầu tư Mỹ và giữ lập trường rằng “quyền quản lý, giám sát hợp pháp và chính đáng của chính phủ phải được tôn trọng”. Chính phủ đang phối hợp với các bộ ngành và các hãng luật đại diện trong khuôn khổ “Đội ứng phó tranh chấp đầu tư quốc tế” do Bộ Tư pháp đứng đầu để ứng phó một cách có hệ thống và chuyên nghiệp.

Đặc biệt, các vụ ISDS liên quan trực tiếp đến lợi ích quốc gia như vụ việc này ngày càng có quy mô và mức độ phức tạp lớn hơn. Vì vậy, Bộ Tư pháp đang nỗ lực xây dựng hệ thống ứng phó ISDS ổn định, bền vững và có tính hệ thống hơn. Dự luật “Phòng ngừa và ứng phó tranh chấp đầu tư quốc tế” do nghị sĩ Park Gyun-taek của đảng Dân chủ Đồng hành đề xuất gần đây sẽ nâng cơ chế ứng phó ISDS từ quy định cấp sắc lệnh tổng thống lên thành luật. Nếu được thông qua, năng lực phòng ngừa và ứng phó của chính phủ với các vụ ISDS phức tạp sẽ được tăng cường.

Q. Gần đây liên tiếp xảy ra các vụ rò rỉ dữ liệu cá nhân khiến nhu cầu ban hành luật kiện tập thể được chú ý. Đặc biệt, nhiều ý kiến đang tranh luận về việc có nên áp dụng hồi tố hay không. Theo ông, nên thiết kế sự cân bằng giữa bảo vệ nạn nhân và ổn định pháp lý như thế nào?

- Theo luật hiện hành, các nạn nhân chịu thiệt hại nhỏ nhưng số lượng lớn buộc phải tự mình khởi kiện đòi bồi thường, điều này có giới hạn trong việc bồi thường đầy đủ cho tất cả nạn nhân. Vì vậy, tôi đồng tình rằng cần cải thiện thể chế để việc cứu trợ nạn nhân được thực hiện hiệu quả hơn.

Tuy nhiên, chúng tôi cũng hiểu rõ lo ngại của giới kinh tế rằng nếu cho phép kiện tập thể đối với các vụ việc trong quá khứ thì sẽ tạo gánh nặng lớn cho doanh nghiệp. Để bảo vệ đầy đủ quyền lợi của nạn nhân, Bộ Tư pháp đã đề xuất với Quốc hội phương án sửa đổi cho phép áp dụng kiện tập thể với các vụ việc quá khứ nhưng giới hạn trong phạm vi “các trường hợp chưa quá 3 năm kể từ ngày phát sinh thiệt hại” nhằm đảm bảo ổn định pháp lý. Trong thời gian tới, chúng tôi sẽ tiếp tục hỗ trợ tích cực các cuộc thảo luận tại Quốc hội để hài hòa giữa việc khôi phục thiệt hại thực chất và sự ổn định của trật tự pháp luật.

Q. Có ý kiến cho rằng việc hồi tố luật kiện tập thể có ý nghĩa trong việc cứu trợ nạn nhân nhưng đồng thời cũng làm tăng rủi ro pháp lý và sự bất ổn cho doanh nghiệp, từ đó ảnh hưởng đến giá trị doanh nghiệp. Quan điểm của ông về lo ngại rằng điều này có thể đe dọa nguyên tắc ổn định pháp lý và bảo vệ lòng tin là gì?

- Luật kiện tập thể không tạo ra quyền lợi vật chất mới mà chỉ quy định thủ tục nhằm thực hiện hiệu quả các quyền vốn đã tồn tại của nạn nhân. Những vụ việc đã hết thời hiệu sẽ không trở thành đối tượng được cứu trợ chỉ vì luật kiện tập thể được ban hành.

Ngoài ra, lợi ích công cộng mà luật kiện tập thể hướng tới, tức bảo đảm quyền được xét xử của nạn nhân khó có thể xem là nhỏ hơn sự tin cậy mang tính thủ tục của doanh nghiệp. Nếu việc áp dụng cơ chế kiện tập thể khiến doanh nghiệp nỗ lực ngăn chặn hành vi vi phạm và chủ động phòng tránh rủi ro lớn, điều này cũng có thể góp phần nâng cao giá trị doanh nghiệp.

Q. Có ý kiến cho rằng để cơ chế kiện tập thể hoạt động hiệu quả cần mở rộng và cải thiện chế độ bồi thường thiệt hại mang tính trừng phạt. Bộ Tư pháp có quan điểm như thế nào?

- Chúng tôi đồng tình rằng hiện nay chế độ bồi thường trừng phạt đang được quy định rải rác trong nhiều luật riêng lẻ, dẫn đến sự khác biệt về điều kiện áp dụng và giới hạn bồi thường; hơn nữa, nhiều trường hợp chỉ sau khi sự cố xảy ra thì luật liên quan mới được sửa đổi, cho thấy cần cải thiện một phần cơ chế này.

Để tăng cường khả năng ngăn chặn hành vi trái pháp luật và bảo vệ nạn nhân, Bộ Tư pháp sẽ thu thập ý kiến từ giới doanh nghiệp, học giả và các tầng lớp xã hội nhằm đánh giá những vấn đề hiện tại của chế độ bồi thường trừng phạt và xem xét khả năng cải cách.

Q. Các cuộc thảo luận về việc áp dụng chế độ tịch thu độc lập nhằm tăng cường thu hồi tài sản phạm tội, bao gồm cả việc thu hồi quỹ đen của hai cựu tổng thống Chun Doo-hwan và Roh Tae-woo vẫn đang tiếp diễn. Tuy nhiên, cũng có lo ngại rằng việc tịch thu tài sản khi chưa có phán quyết có tội cuối cùng có thể vi phạm nguyên tắc suy đoán vô tội và quyền sở hữu tài sản theo hiến pháp. Ông nghĩ sao?

- Chế độ tịch thu độc lập nhằm thu hồi triệt để tài sản phạm tội để tước bỏ lợi ích mà tội phạm thu được và loại bỏ tận gốc động cơ kinh tế của hành vi phạm pháp. Nhiều quốc gia đã áp dụng chế độ này.

Dự luật đang được thảo luận tại Quốc hội quy định công tố viên sẽ yêu cầu tịch thu độc lập, sau đó tòa án tiến hành xem xét và quyết định có áp dụng hay không, đồng thời cũng thiết lập thủ tục kháng cáo đối với quyết định của tòa án. Vì vậy, khó có thể nói rằng điều này vi phạm nguyên tắc suy đoán vô tội hay quyền sở hữu tài sản theo hiến pháp.

Q. Dự luật về quốc hữu hóa tài sản thân Nhật đã được Quốc hội thông qua với sự đồng thuận của cả đảng cầm quyền và đối lập. Ông đánh giá thế nào về đạo luật này?

- Luật quốc hữu hóa tài sản thân Nhật là sự thể hiện ý chí quốc gia muốn hoàn tất việc thanh toán quá khứ thân Nhật theo tinh thần phong trào độc lập 1/3 được ghi trong hiến pháp Hàn Quốc. Tôi hiểu rằng chính vì tất cả đều đồng cảm với mục tiêu đó nên dự luật mới được thông qua với sự đồng thuận của cả hai phía.

Ngoài việc tái lập ủy ban liên quan, dự luật còn làm rõ cơ sở pháp lý để thu hồi khoản tiền thu được từ việc bán tài sản thân Nhật, đồng thời bổ sung quy định thưởng cho người cung cấp thông tin nhằm thúc đẩy hoạt động truy tìm tài sản.

Tôi hy vọng luật này sẽ góp phần tạo nguồn tài chính cho việc ổn định đời sống của những người có công trong phong trào độc lập và gia đình họ, cũng như thúc đẩy lại quá trình thực thi công lý lịch sử thông qua việc thu hồi tài sản mà những người thân Nhật tích lũy bất chính.

Q. Việc sửa đổi Bộ luật Dân sự do Bộ Tư pháp thúc đẩy được đánh giá là nhằm thu hẹp khoảng cách giữa thực tế và pháp luật. Người dân cần chú ý tới những nội dung sửa đổi nào và đâu là nội dung cần được Quốc hội thông qua?

- Dự luật sửa đổi Bộ luật Dân sự được trình Quốc hội tháng 12/2025 bao gồm các nội dung chính như áp dụng lãi suất pháp định linh hoạt theo tình hình kinh tế và công nhận quyền hủy bỏ ý chí biểu đạt trong trường hợp bị can thiệp bất chính như gaslighting.

Những nội dung này là cần thiết để hiện đại hóa luật hợp đồng phù hợp với thực tế thay đổi. Ngoài ra, chúng tôi cũng đang xem xét sửa đổi tiếp theo nhằm thay đổi địa vị pháp lý của động vật. Để xử lý nghiêm hành vi ngược đãi động vật và nâng cao nhận thức xã hội về quyền động vật, Bộ Tư pháp sẽ thúc đẩy sửa đổi Bộ luật Dân sự theo hướng “động vật không phải là đồ vật” trên cơ sở đồng thuận xã hội.

Q. Hiện đang có đề xuất ban hành luật đặc biệt loại bỏ thời hiệu truy tố và thời hiệu dân sự đối với tội phạm bạo lực. Tuy nhiên, cũng có ý kiến cho rằng áp dụng luật này với các vụ việc quá khứ có thể xung đột với nguyên tắc cấm hồi tố. Quan điểm của ông là gì?

- Chúng tôi hoàn toàn đồng tình với mục tiêu lập pháp rằng các tội ác bạo lực phản nhân đạo do cơ quan nhà nước gây ra phải bị truy cứu trách nhiệm đến cùng thông qua việc loại bỏ thời hiệu.

Theo án lệ và quan điểm học thuật hiện nay, ngay cả khi hành vi phạm tội đã kết thúc, nếu thời hiệu truy tố vẫn chưa hoàn thành thì vẫn có thể loại bỏ thời hiệu để xử lý hình sự. Bộ Tư pháp sẽ tích cực hỗ trợ để quá trình lập pháp tại Quốc hội được hoàn thiện hài hòa với các chế độ pháp lý tương tự khác.

Theo Jung Min-hoon